Zielnik

NAWŁOĆ POSPOLITA
Solidago virgaurea L.

Ziele nawłoci jest wieloletnią byliną występującą w Europie i strefie umiarkowanej Azji. W Polsce występuje na niżu i w górach w zaroślach oraz na suchych wzgórzach.Osiąga wysokość od 50 cm do 1 m. Posiada wzniesioną, obłą łodygę, nabiegłą fioletowo i słabo owłosioną. Liście dolne eliptyczne, piłkowane, liście łodygowe maleją ku górze. Kwiaty języczkowe koloru żółtego zebrane są w koszczyczku, koszyczki kwiatowe natomiast zebrane na szczycie pędu w wiechowaty kwiatostan. Ludowa nazwa „złota rózga” oddaje wygląd rośliny w czasie kwitnienia. Kwitnie od lipca do sierpnia. Owoc stanowi niełupka opatrzona puchem.
Aktywność lecznicza: ziela nawłoci i jego przetworów warunkują następujące związki:
lejokaporozyd, flawonoidy, olejki eteryczne, garbniki.
Działanie i zastosowanie: moczopędne i saluretyczne – zależne od obecności lejkaporozyd, flawonoidów i olejku eterycznego. Objawia się wzrostem filtracji w kłębuszkach nerkowych, przy równoczesnym ograniczeniu resorpcji zwrotnej w kanalikach nerkowych, normalizacją wydalania jonów fosforu, magnezu, sodu i potasu. Poprzez wpływ na stężenie wydalanych elektrolitów zapobiegają również tworzeniu się kamieni oraz piasku w drogach moczowych, powodując powolne rozpuszczanie … czytaj więcej »

NOPAL – KAKTUS PUSTYNNY
Opuntia streptacanta, Cactus Curativus

Jego prawdziwa nazwa to Opuntia streptacanta lub Nopal. Ten rodzaj kaktusa pustynnego rośnie w Meksyku i w Stanach Zjednoczonych, ale można go również spotkać na Wyspach Kanaryjskich. Na liście Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), zawierającej blisko 30.000 roślin o właściwościach leczniczych, zajmuje wysokie miejsce.

Badania tej cennej rośliny wykazały tylko jedną wadę, a mianowicie to, że kłuje. Poza tym Nopal to prawdziwa apteka. Jest bogaty w witaminy, zwłaszcza w witaminę C, B1 , B2 , B3. Zawartość białka w miąższu wynosi 5,1%, w skórce 8,3%, w pestce 11,8%. Jest wspaniałym źródłem 17 aminokwasów, w tym 8 egzogennych. Skórka zawiera wyjątkową ilość wapnia (2,09%) i potasu (3,4%). Nopal wykazuje bardzo szerokie, niemal uniwersalne działanie. Reguluje i poprawia trawienie, a ponadto jest niezbędny zarówno w profilaktyce, jak i leczeniu wielu współczesnych chorób cywilizacyjnych.
Do takich należy zaliczyć problemy z masą ciała. Tylko w Europie i w Stanach Zjednoczonych żyje 163 miliony osób z nadwagą i ponad 70 milionów otyłych. Oznacza to, że co drugi człowiek ma kłopoty z masą ciała. Otyłość i nadwaga może doprowadzić do wielu chorób, takich jak cukrzyca, nadciśnienie, choroby stawów i niektóre nowotwory. Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne (AHA) traktuje otyłość jako samodzielny czynnik ryzyka choroby wieńcowej, a Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) uznała otyłość za chorobę. Według danych WHO otyłość jest drugą, po paleniu tytoniu, przyczyną zgonów, a przecież zarówno otyłości, jak i paleniu można zapobiec. Otyłości często towarzyszą kłopoty z układem pokarmowym, lecz mogą one również występować samodzielnie. Do takich problemów można zaliczyć zaparcia, kiedy wydalanie stolca jest zbyt rzadkie lub nieprzyjemne, bolesne, z uczuciem niepełnego wypróżnienia.
Ostre zaparcie pojawia się w sposób nagły, nieoczekiwany, jednak u większości osób do rozwoju zaparć dochodzi powoli. Dolegliwość ta może utrzymywać się miesiącami, a nawet latami. Najczęstszą jej przyczyną jest zbyt mała aktywność fizyczna oraz dieta uboga w błonnik. Inny powód to choroby jelita grubego, nieprzyjemne uczucie podczas wydalania stolca czy nawet … czytaj więcej »

MNISZEK LEKARSKI
Taraxacum officinale

Mniszek lekarski rośnie dziko niemal na całym świecie, lecz w wielu częściach Europy jest uprawiany dla celów farmaceutycznych. Roślina ta, blisko spokrewniona z cykorią, osiąga 30 cm wysokości. Ma płaskie, lśniące i postrzępione liście oraz żółty kwiatostan, kwitnący niemal przez cały okres wzrostu Otwiera się on o świcie i zamyka wieczorem oraz przy dużej wilgotności powietrza (w niektórych miejscach na świecie przepowiadano w ten sposób deszcz). Gdy roślina osiąga dojrzałość, kwiatostan, zamienia się w charakterystyczny „dmuchawiec”, którego fragmenty są roznoszone przez wiatr (lub bawiące się nim dzieci). Preparaty z mniszka lekarskiego zawierają wyciąg o słodkawym smaku.

Stosowanie: W lecznicywie stosowane są: korzeń mniszka – Taraxaci radix, korzeń mniszka z zielem – Taraxaci radix cum herba oraz liść mniszka – Taraxaci folium.
Działanie:  Znachorzy już bardzo dawno temu zalecali korzeń mniszka lekarskiego na dolegliwości wątroby i układu trawienia, a liście na obrzęki. Różne substancje czynne znajdujące się w mniszku pobudzają działanie wątroby i nerek, dlatego jest on stosowany do leczenia schorzeń, w których należy usuwać toksyny z organizmu.

Główne korzyści: Badania nad dobroczynnym wpływem mniszka lekarskiego na wątrobę wykazały, że pobudza on wydzielanie i przepływ żółci z wątroby i woreczka żółciowego, pomagając w leczeniu kamicy woreczka żółciowego oraz żółtaczki zakaźnej i mechanicznej. Liście mniszka lekarskiego mają silne działanie moczopędne, co przypisuje się dużej zawartości potasu, silnego środka odwadniającego. Mniszek lekarski jest często łączony z innymi naturalnymi środkami wspomagającymi działanie wątroby, takimi jak ostropest plamisty, czarna rzodkiew, glistnik, liść buraka, inozytol, metionina oraz cholina. Takie mieszanki są zazwyczaj sprzedawane w sklepach ze zdrową żywnością jako preparaty lipotropowe. Mniszek lekarski może skutecznie łagodzić objawy nadmiaru estrogenu, towarzyszące endometriozie i bólom piersi. Pobudza wątrobę do usuwania nadmiaru estrogenu z organizmu i w ten sposób pomaga przywrócić właściwą równowagę hormonalną u kobiet cierpiących na te schorzenia.

Dodatkowe korzyści: Korzeń mniszka lekarskiego ma łagodne działanie przeczyszczające, co oznacza, że przyrządzony z niego napar może pomóc w zaparciach. Mniszek ułatwia również przyswajanie żelaza z żywności i preparatów, dlatego jest przydatny w niektórych przypadkach anemii. Wstępne badania wskazują, że mniszek lekarski działa przeciwnowotworowo. W Japonii opatentowano wyciąg z korzenia mniszka, suszony w niskich temperaturach, który … czytaj więcej »

MIĘTA PIEPRZOWA
Mentha pipperita

Mięta pieprzowa wytwarza gęsto ulistnione naziemne pędy, jedne płożące się, inne wznoszące. Powszechnie używana jest jako roślina lecznicza, przyprawowa oraz przemysłowa. W Stanach Zjednoczonych uprawia się jej specjalnie wyhodowane gatunki, służące później do produkcji gumy do żucia. Mięta w fitoterapii stosowana jest w zaburzeniach trawiennych: przy niedostatecznym wydzielaniu soku żołądkowego i żółci, braku łaknienia i wzdęciach jako lek ułatwiający trawienie i rozkurczający. Wykazuje działanie pobudzające czynności wydzielnicze w przewodzie pokarmowym, powodując zwiększenie ilości soku żołądkowego i żółci. Mięta działa także przeciwskurczowo w obrębie jelit, dróg żółciowych oraz moczowych, jak również miejscowo przeciwbakteryjnie.
Mięta pieprzowa, łac. Mentha piperita
Miętę pieprzową uprawia się na całym świecie z powodu jej walorów smakowych i leczniczych. Ta naturalna krzyżówka mięty zielonej i nawodnej ma czterograniastą łodygę, ostro zakończone, ciemnozielone lub fioletowe, owalne liście i liliowe kwiaty. Liści i łodygi mięt najlepiej zbierać dla potrzeb leczniczych tuż przed okresem letniego kwitnienia. Głównym czynnym składnikiem rośliny jest lotny olejek miętowy, złożony z ponad 40 związków chemicznych. Zawdzięcza on działanie lecznicze zwłaszcza mentolowi (35 ~ 50% olejku), mentonowi (15 ~ 30%) i octanowi mentylu (3 ~ 10%). Leczniczy olejek miętowy otrzymuje się za pomocą parowej destylacji naziemnych części rośliny. W lecznictwie stosowane są: liść mięty pieprzowej – Menthae piperitae folium, ziele mięty pieprzowej – Menthae piperitae herba, olejek miętowy – Menthae piperitae oleum oraz mentol – Mentholum.
Działanie: Mięta bardzo skutecznie leczy zaburzenia trawienia, działając rozluźniająco na mięśniówkę jelit. Odświeża oddech i udrażnia jamę nosową.

Główne korzyści: Olejek miętowy, rozluźniając mięśniówkę przewodu pokarmowego, łagodzi jej skurcze i przeciwdziała wzdęciom. Właściwości przeciwskurczowe mięty są również wykorzystywane do uśmierzenia objawów często spotykanego zespołu nadwrażliwego jelita, czyli bólu brzucha i biegunki, występujących na przemian z zaparciem oraz niestrawnością. Mentol i olejek miętowy wspomagają trawienie, pobudzając wydzielanie soków trawiennych i żółci. Dlatego olejek miętowy jest składnikiem, sprzedawanych bez recepty, środków regulujących kwasowość żołądka. Liczne badania wykazały, że mentol i olejek miętowy ułatwiają rozpuszczanie kamieni żółciowych, mogą być zatem stosowane zamiast zabiegu chirurgicznego. Przed rozpoczęciem tej terapii należy jednak zasięgnąć opinii lekarza. Olejek miętowy umieszczony na języku przywraca też oddechowi przyjemny zapach. Mięta, w postaci herbatki lub olejku, lekko znieczula błonę śluzową żołądka, przeciwdziałając nudnością i objawom choroby lokomocyjnej. Herbatka łagodzi też … czytaj więcej »

MĘCZENNICA KRWISTA CIELISTA
Passiflora incarnata

Męczennica cielista występująca w tropikalnych lasach obu Ameryk, odkryta w roku 1569 w Peru przez zakonników hiszpańskich, którzy uznali tę roślinę za znak od Boga, nakazujący nawracanie Indian. Kształt kwiatów męczennicy kojarzył się odkrywcom z symbolami męki Chrystusa – koroną cierniową i gwoździami. Stąd nazwa Passiflora incarnata – od łacińskich słów passio – męka, flos – kwiat, incarnatus – cielisty. Współczesne synonimy nazwy, poza wymienioną, to Passiflora i Grandilla. Pierwsze rysunki kwiatów Passiflory przywieziono do Europy w początkach XVII w. i uważano je za przykład odkrytego w przyrodzie Krzyża Triumfującego Croce Triomfante. Passiflora osiąga do 10 m wysokości, ma trójklapowe liście, z ich kątów wyrastają wąsy czepne, dzięki którym roślina może się wspinać i opierać o inne drzewa. Ma także duże, wonne kwiaty o średnicy do 5 cm, o ciekawym kształcie i owoce – jadalne jagody wielkości kurzego jaja. Indianie Ameryki Południowej znali roślinę od dawna, jej owoce były dla nich smacznym pożywieniem, a ziele stosowali jako lek przeciwbólowy. Ziele męczennicy wprowadził do lecznictwa w roku 1840 dr Phares z Missisipi. Intensywna popularyzacja przez profesora Gossa z Georgii, uczyniła z tego surowca powszechnie stosowany lek sedatywny. Rodzaj Passiflora liczy ponad 500 gatunków, wśród których Passiflora incarnata L. jest jednym z najczęściej badanych i stosowanych w terapii.

W zielu męczennicy cielistej występuje duża grupa flawonoidów. Są to głównie C-glikozydy apigeniny i luteoliny – witeksyna, izowiteksyna, orientyna i izoorientyna, także ich 2” ß glukozydy – szaftozyd, izoszaftozyd, wicenina-2 i swertyzyna. Inne składniki zespołu to maltol, będący prawdopodobnie artefaktem, oraz glikozyd cyjanogenny – gynokardyna. Występujący w niewielkiej ilości olejek eteryczny o bardzo bogatym składzie (ponad 150 składników), warunkuje specyficzny zapach ziela. Alkaloidy ß-karbolinowe, m.in. harmol, harmina, harman – bywają wykrywane w ilościach śladowych, ale zmiennych, zależnie od pochodzenia i stopnia dojrzałości ziela. W większości partii surowca handlowego nie występują. Komisja E dopuszcza do stosowania surowiec nie zawierający więcej niż 0,01 % alkaloidów.
Ziele męczennicy to lek uspokajający. Pierwsze poważniejsze prace, dotyczące właściwości farmakologicznych, potwierdziły … czytaj więcej »

MELISA LEKARSKA
Melissa officinalis

Melisa jest rośliną, która może osiągać do 1 metra wysokości. Kwitnie od lipca do września i odznacza się charakterystycznym cytrynowym zapachem. Jej nazwa pochodzi od słowa pszczoła, bowiem melisa ma podobne właściwości jak miód i mleczko pszczele – dlatego też soku z melisy używa się do nacierania nowych uli, aby przyciągnąć do nich pszczoły.

Właściwości: Lecznicze właściwości melisy znano już w starożytności; rozpowszechnili ją w basenie Morza Śródziemnego Arabowie, a później na terenie całej Europy – benedyktyni.
Rośliny tej używano także jako przyprawy do potraw. Dzisiaj ceni się jej korzenny smak i cytrynowy aromat stosując ją powszechnie jako dodatek do sałatek, zup i sosów. Melisa dodana do tradycyjnej herbaty od razu nadaje jej leczniczy charakter – działa kojąco i uspokajająco. Takie też są jej właściwości, bowiem olejki lotne zawarte w liściach melisy wykazują korzystne działanie na układ nerwowy. Stąd też melisę stosuje się w leczeniu stanów pobudzenia nerwowego, bezsenności i nerwicy wegetatywnej. Ponieważ roślina ta wykazuje także działanie przeciwzapalne i przeciwbakteryjne na przewód pokarmowy, można jej używać w leczeniu zaburzeń trawiennych, braku łaknienia, nadmiernej fermentacji i wzdęć.

Uspokajająco i usypiająco
Melisa jest lekiem stosowanym od wieków w celu łagodzenia napięcia, drażliwości i niepokoju oraz dla ułatwienia zasypiania. Bezsenność jest powszechnie występującym problemem, powodowanym przez różnego rodzaju problemy zdrowotne i sytuacje związane ze stylem życia. Charakteryzuje się niezdolnością do zasypiania, snem zbyt płytkim, aby mógł dać odpoczynek, niemożnością wystarczająco długiego snu. Istnieje wiele sposobów radzenia sobie z tym problemem – terapia relaksacyjna, zachowanie odpowiedniego rytmu dobowego, stosowanie środków farmakologicznych, np. benzodiazepin. Tego typu leki, według FDA, mogą być jednak stosowane tylko do krótkiej terapii, ze względu na możliwość uzależnienia. Dlatego tak ważne są leki ziołowe OTC, które w wielu przypadkach mogą pomóc w zwalczaniu bezsenności. Takim lekiem jest liść melisy Melissae folium.
Działanie sedatywne surowca wiązano przez długi czas ze składnikami olejku eterycznego. Wskazywały na to … czytaj więcej »

KASZTANOWIEC ZWYCZAJNY
Aesculus hippocastanum

Surowiec: W celach leczniczych zbiera się nasiona, kwiaty oraz korę, czasem także liście.

Substancje lecznicze: Nasiona kasztanowca zawierają escynę ? mieszaninę saponin, flawonoidy, pochodne kumaryny, z których najważniejszymi są eskulina i eskuletyna.
Kwiaty zawierają escynę, flawonoidy, cukry, kwasy polifenolowe i garbniki.
W korze występują głównie związki kumarynowe (eskulina i fraksyna), flawonoidy, garbniki i terpeny.
Zakrzepowe zapalenie żył i obrzęki nóg to bardzo dokuczliwe dolegliwości, których objawy mogą nasilać się szczególnie w czasie letnich upałów. Schorzenia te są bardzo niebezpieczne i nie wolno ich lekceważyć, chociaż ich leczenie wcale nie musi być bardzo skomplikowane.

Działanie: wzmacniające naczynia, przeciwzapalne, przeciw-obrzękowe, zatrzymujące krwawienia.

Związki czynne zawarte w nasionach i kwiatach kasztanowca mają wpływ na naczynia, podobnie jak witamina P, wzmacniają je, poprawiają elastyczność ścian, zapobiegają pękaniu przy niewielkich urazach, zmniejszają przepuszczalność naczyń i zmniejszają obrzęki. Działają przeciwzapalnie, szczególnie w przypadkach stanów zapalnych w żyłach i stanów zapalnych żylaków odbytu. Zapobiegają tworzeniu się zakrzepów wewnątrznaczyniowych, co jest szczególnie ważne w przypadkach nadkrzepliwości krwi oraz po dużych operacjach.
Także w przewodzie pokarmowym wyciągi z kasztanowca działają przeciwzapalnie i regulują rozwój flory bakteryjnej.
Kasztanowiec może być polecany w nieżytach żołądka, w biegunkach, przy braku łaknienia, w stanach skurczowych jelit. Wyciągi z kasztanowca mogą być … czytaj więcej »

KARCZOCH ZWYCZAJNY
Cynara scolymus L.

Jest rośliną wieloletnią uprawianą przede wszystkim w zachodniej Europie, Ameryce Pn i Pd oraz w Azji. W krajach śródziemnomorskich jest popularnym warzywem, część jadalną stanowi dno kwiatowe i nasady łusek wokół koszyczka. Jest źródłem białek, węglowodanów, substancji mineralnych oraz witamin: C, B1, B2, prowitaminy A.

Surowiec leczniczy stanowią zielone części roślin jednorodnych.

Związki czynne zawarte w zielu karczocha (poch. kwasu kawoilochinowego, cynarozyd) działają przeciwmiażdżycowo obniżając poziom cholesterolu oraz przeciwutleniająco, zapobiegając utlenianiu frakcji LDL cholesterolu odpowiedzialnej za powstawanie ognisk miażdżycowych. Znoszą również objawy dyspepsji jak mdłości, wzdęcia związane z zaburzeniami w procesach trawienia. Substancje czynne zawarte w zielu karczocha działają ochronnie i regenerująco na wątrobę.

JEŻÓWKA PURPUROWA
Echinacea purpurea

Echinacea – po polsku  zwana jeżówką – pochodzi z wielkich obszarów Ameryki Północnej, z rejonu Wielkich Jezior, Gór Skalistych i Apallachów. Jej lecznicze działanie znane było od wieków wielu plemionom zamieszkujących tam Indian.

Przybysze z Europy szybko poznali lecznicze właściwości jeżówki i tak jak Indianie zaczęli ją stosować w leczeniu różnych schorzeń. Na początku ubiegłego wieku – na fali zainteresowania historią i kulturą Indian – jeżówka dotarła do Europy, także do Polski. Obecnie uprawiana jest przede wszystkim dla celów leczniczych, choć także jako roślina ozdobna. Ostatnio używa się jej również do produkcji kosmetyków. Spośród dziewięciu gatunków tej rośliny, w lecznictwie stosowane są trzy: jeżówka wąskolistna (Echinacea angustifolia), jeżówka blada (Echinacea pallida) i najbardziej popularna – ze względu na najlepiej zbadane działanie terapeutyczne:

Do celów leczniczych

stosuje się zarówno jej ziele (herba), jak i korzeń (radix). Ziele zbiera się w drugim i trzecim roku uprawy, w czasie kwitnienia (lipiec, sierpień), przerabia się w stanie świeżym lub suszy się rozdrobnione w temperaturze do 45°C. Korzeń zbiera się jesienią – likwidując plantacje po trzech lub czterech latach uprawy – i po oczyszczeniu, umyciu i pocięciu na drobne kawałki suszy się w temperaturze do 50°C.

Nie tylko olejki
W początkowym okresie badań nad właściwościami terapeutycznymi jeżówki purpurowej, działanie lecznicze przypisywano głównie zawartym w niej olejkom eterycznym. Obecnie uwzględnia się działanie czterech grup związków:
- pochodnych kwasu kawowego – a wśród nich kwasu cychorynowego, który wykazuje najsilniejsze działanie immunostymulujące, działa też … czytaj więcej »

JEMIOŁA POSPOLITA
Viscum album

Surowiec: W celach leczniczych wykorzystuje się ulistnione wierzchołki rośliny razem z kwiatami i owocami.

Substancje lecznicze: Jemioła zawiera flawonoidy, aminy, trójterpeny i kwasy organiczne, wiskotoksyny, związki śluzowe, z soli mineralnych wymienić należy związki potasu i wapnia.
Działanie: obniżające ciśnienie tętnicze krwi, uspokajające serce, pobudzające przemianę materii.

Nadciśnienie jest chorobą, na którą z roku na rok cierpi coraz więcej ludzi. Z tego też powodu lekarze postulują, aby uznać ją za chorobę społeczną. Powodem nadciśnienia są przede wszystkim uwarunkowania genetyczne, szybkie tempo życia, niewłaściwe odżywianie, nadużywanie alkoholu oraz wyczerpująca i stresująca praca. Osoby cierpiące na nadciśnienie mogą czuć się wyjątkowo źle zwłaszcza w okresie przeciągających się letnich upałów; wtedy objawy są nie tylko szczególnie uciążliwe, ale także bardzo niebezpieczne – nadciśnienie bowiem może spowodować … czytaj więcej »

IMBIR lekarski
Zingiber officinalis

Jest byliną o płaskim i silnie rozgałęzionym kłączu, które stanowi jego część użytkową. Z bulwiastych kłączy wyrastają ulistnione pędy płonne osiągające wysokość ok. 1 m oraz znacznie niższe, bezlistne pędy kwiatonośne. Jasnozielone, lancetowate liście ułożone są na pędach płonnych naprzemianlegle. Na krótszych, bezlistnych pędach wyrastają żółto-fioletowe kwiaty zebrane w kłosokształtne kwiatostany. Uprawiany imbir nie zawiązuje owoców, dlatego też rozmnażany jest wyłącznie wegetatywnie.
Imbir lekarski jest jedną z najstarszych roślin leczniczych, jak również przyprawowych. Użytkowany jest od kilku tysiącleci. Należy też do najstarszych roślin uprawnych – świadczy o tym fakt, że nie występuje już nigdzie w stanie dzikim. Imbir jako roślina lecznicza opisany jest w jednej z najstarszych chińskich ksiąg medycznych z około 2700 r. p. n. e. Imbir należał do najwartościowszych surowców leczniczych w starożytnej medycynie indyjskiej, tybetańskiej i chińskiej. Stosowany był przede wszystkim w dolegliwościach żołądkowo-jelitowych. Uważany był też za afrodyzjak.
Z medycyny Dalekiego Wschodu przeniknął do lecznictwa europejskiego. O imbirze pisze w swoich dziełach wybitny lekarz grecki Dioscurides w I w. n. e. Z opisów tych wynika, że przywożony był z Arabii w glinianych naczyniach jako świeże kłącze konserwowane w syropie. O imbirze piszą również inni wielcy uczeni i medycy starożytności, jak Pliniusz Starszy (I w. n. e.) i Galen (II w. n.e.).Przez wielu autorów imbir uważany jest za skuteczny, profilaktyczny środek przeciwwymiotny.
Surowiec: kłącze imbiru oraz wyizolowany z niego olejek
Podstawowe substancje czynne:
Kłącze zawiera olejki, żywice, skrobię , kwasy organiczne. Głównymi składnikami olejku są związki seskwiterpenowe nadające zapach: zingiberen (do 50%) i zingiberol. Poza tym w olejku występują: cyneol, borneol, cytral, kamfen oraz aldehydy – gingerol (nadający ostry, piekący smak), szogaol i zingeron.
Działanie: Imbir to jedna z najczęściej używanych przypraw na świecie. Medycyna ludowa krajów Azji Wschodniej od wieków stosuje go jako … czytaj więcej »

GŁÓG DWUSZYJKOWY
Crataegus oxyacantha

Występowanie: w Europie, Azji i Afryce Płn. W Polsce pospolity na zachodnich obszarach nizinnych oraz w niższych partiach górskich, często sadzony w parkach i ogrodach jako krzew ozdobny Surowiec: kwiatostan wraz z towarzyszącymi liśćmi oraz owoc głogu. Podstawowe substancje czynne kwiatostanu: flawonoidy (np. witeksyna, izowiteksyna, hiperozyd, rutyna, kwercetyna i kemferol oraz ich połączenia glikozydowe), procyjanidyny, kwasy trójterpentynowe i polifenolowe, związki azotowe z grupy amin (np. cholina i acetylocholina), kumaryny, fitosterole i sole mineralne. Owoce zawierają podobne substancje czynne, lecz w innych proporcjach, np. mniej flawonoidów, więcej procyjanidynów.
Działanie: Już od wielu lat kwiaty i owoce głogu są bardzo popularnym surowcem roślinnym, stosowanym najczęściej w chorobach układu krążenia. Zawarte w nich związki czynne, działając rozkurczowo na naczynia krwionośne (zwłaszcza wieńcowe), umożliwiają właściwe dotlenienie tkanek oraz usunięcie szkodliwych metabolitów. Obecność kumaryn również zmniejszających krzepliwość krwi, korzystnie wpływa na przepływ krwi przez naczynia. Składniki głogu poprawiają także sprawność mięśnia sercowego, wzmagając siłę jego skurczów, z równoczesnym zmniejszeniem ich ilości. Dzięki temu serce zaczyna pracować ekonomiczniej, a wydłużone przerwy między skurczami, umożliwiają jego lepszy wypoczynek.
Obserwuje się także łagodne obniżenie ciśnienia tętniczego krwi oraz … czytaj więcej »

FIOŁEK TRÓJBARWNY bratek polny
Viola tricolor
FIOŁEK POLNY
Viola arvensis

Surowiec: Ziele fiołka trójbarwnego – Herba violae tricoloris, Ziele fiołka polnego – Herba violae arvensis.
Skład chemiczny: Ziele obu gatunków zawiera flawonoidy, katotenoidy, antocyjany, spireozyd, saponina, salicylan metylu, garbniki, śluz, glikozydy, olejki eteryczne, rutyna, wit. C, sole mineralne.
Zastosowanie: Ziele fiołka działa odtruwająco, pobudzająco na przemianę materii, wzmacnia naczynia krwionośne. Działa wykrztuśnie, napotnie, przeczyszczająco, przeciwgorączkowo.

Stosowane w chorobach nerek, stanach zapalnych dróg moczowych. Świetnie wpływa na przemianę materii. Odtruwa po antybiotykach.

ESTRAGON
Artemisia dracunculus L.

Bylica estragon Artemisia dracunculus L. to inaczej bylica estragonowa, estragon, draganek, dragun, bylica głupich. Należy do rodziny astrowatych Asteraceae (dawniej złożone Compositae). Jest to aromatyczna bylina, która dorasta do 150 cm wysokości, wytwarza całobrzegie, niepodzielone liście, w zarysie lancetowate lub równowąskie, siedzące. Na szczytach łodyg znajdują się wiechy z licznymi, prawie kulistymi, zwisającymi koszyczkami. Kwiaty są zielonkawożółte, tylko rurkowe; brzeżne żeńskie, wewnętrzne obupłciowe. Roślina wytwarza liczne zdrewniałe, pełzające kłącza, których podobieństwo do węża lub smoka znalazło odzwierciedlenie w łacińskiej nazwie gatunku dracunculus (zdrobniała forma łacińskiego draco). Niektórzy autorzy wywodzą ją jednak od zniekształconej arabskiej nazwy estragonu tharchum. W polskich herbarzach i w literaturze kulinarnej z XV i XVI w. pojawiają się również inne synonimy, wywodzące się z łaciny i z języka arabskiego, takie jak bertram, biertram, tarhun oraz torhun, a nawet toruń ziele [!]. Pierwotnym obszarem występowania estragonu były środkowa i południowa Rosja, Syberia oraz zachodnia część Ameryki Płn. Przyjmuje się, że uprawę rozpoczęto w południowo-zachodniej Azji. Od średniowiecza estragon uprawia się również w Europie, gdzie jest rośliną dziczejącą, głównie na siedliskach ruderalnych.

Forma francuska i rosyjska
Zazwyczaj wyróżnia się dwie formy tego gatunku bylicy, które poza różnicami morfologicznymi wykazują również zróżnicowany skład olejku eterycznego, odpowiadającego w głównej mierze za właściwości aromatyczno-smakowe oraz lecznicze rośliny. Zwykle zawartość olejku w nadziemnych częściach estragonu waha się w granicach 0,25-3,1%. Forma rosyjska A. dracunculus charakteryzuje się jasną barwą liści, dojrzewającymi owocami oraz słabym zapachem. Zawiera olejek eteryczny, składający się w około 68% z monoterpenoidów. Dominującymi w olejku tej formy związkami są … czytaj więcej »

DZIURAWIEC ZWYCZAJNY
Hypericum perforatum

Dziurawiec jest rośliną o długiej, sztywnej, gęsto rozgałęzionej łodydze i niewielkich eliptycznych liściach oraz pomarańczowo-żółtych kwiatach. Jego właściwości lecznicze wykorzystywane były już od najdawniejszych czasów – szczątki dziurawca znaleziono nawet w wykopaliskach w Biskupinie. W starożytności uważany był za lek „nadzwyczaj skuteczny”. Stąd też pochodzi jego łacińska nazwa: Hypericum perforatum (hypericum – „nadzwyczaj”). Działanie dziurawca jest bardzo wszechstronne. Ziela tego używa się w terapii chorób przewodu pokarmowego – w stanach osłabienia czynności wydzielniczych żołądka i wątroby jako leku poprawiającego trawienie.

Działanie: Dziurawiec najczęściej stosuje się do leczenia łagodnej depresji. Naukowcy nie są pewni, na czym polega jego lecznicze działanie, sądzą jednak, że poprawa nastroju następuje dzięki wzrostowi stężenia w mózgu, co najmniej 4 neuroprzekaźników, m.in. serotoniny. Główne korzyści: Dokonany ostatnio przegląd aż 23 różnych prac dotyczących dziurawca ujawnił, że równie skutecznie jak leki przeciwdepresyjne, a skuteczniej niż placebo leczy łagodną lub umiarkowaną depresję. Dziurawiec może również skutecznie leczyć cięższe postaci depresji, chociaż danych na ten temat jest niewiele. Dziurawiec pomaga leczyć wiele stanów związanych z depresją, takich jak: lęki, stresy, zespół napięcia przedmiesiączkowego, zespół przewlekłego zmęczenia, fibromialgia oraz przewlekłe bóle. Czasami wykazuje nawet bezpośrednie działanie przeciwbólowe, Korzystnie wpływa na sen jest zalecany szczególnie w przypadku depresji połączonej ze zmęczeniem, sennością i brakiem energii. Może również ułatwiać leczenie depresji sezonowej, pojawiającej się jesienią i zimą i ustępującej przy dobrym nasłonecznieniu, czyli wiosną lub latem. Niektóre osoby … czytaj więcej »

CZOSNEK POSPOLITY

Allium sativum

Ludzie cenią lecznicze właściwości czosnku już od tysięcy lat. Robotnicy budujący piramidy egipskie jedli go, żeby zyskać siłę i wytrzymałość. W XIX w. Ludwik Pasteur badał jego przeciwbakteryjne właściwości, a podczas obu wojen światowych lekarze używali go do leczenia ran odniesionych przez żołnierzy. Czosnek jest spokrewniony z cebulą, szalotką i innymi roślinami z rodzaju Allium. Cała roślina wydziela silny zapach, lecz najsilniej pachnie sama główka czosnku, czyli ta część, która ma najsilniejsze działanie lecznicze. Czosnek zawdzięcza większość swych leczniczych właściwości zawartym w nim ponad 100 związkom siarki. Kiedy wyciskamy, kroimy lub nadgryzamy ząbek czosnku, jeden z tych związków, allina, przekształca się w allicynę. Substancja ta wywołuje silny zapach i to właśnie ona powoduje, że czosnek ma właściwości lecznicze. Po chwili część allicyny błyskawicznie rozkłada się na inne związki siarki, które mają właściwości lecznicze.

Surowiec: W lecznictwie stosowana jest cebula czosnku – Allii sativi bulbus.
Działanie: Czosnek tradycyjnie stosuje się do leczenia wielu różnych schorzeń i dolegliwości. Naukowcy badają możliwości wykorzystywania go jako środka zapobiegającego chorobom serca i nowotworom.

Działanie zapobiegawcze: Czosnek jest powszechnie stosowany w kuchni śródziemnomorskiej, co tłumaczy, dlaczego w krajach tego regionu tak mało ludzi choruje na miażdżycę. Czosnek zapobiega chorobom serca w różny sposób. Sprawia on m.in., że płytki krwi (składniki krwi biorące udział w jej krzepnięciu) rzadziej tworzą skrzepy blokujące tętnice, co zmniejsza ryzyko zawału serca. Wiadomo, że czosnek rozpuszcza też białka przyspieszające powstawanie miażdżycy. Obniża również lekko ciśnienie krwi, ponieważ rozszerza naczynia krwionośne i poprawia krążenie. Wyniki najnowszych badań nad wpływem czosnku … czytaj więcej »

NONI

Morinda citrifolia

Noni jest cudowną, tropikalną rośliną z „Ogrodu Edenu” – Polinezji Składniki noni wyzwalają liczne potencjały ludzkiego organizmu do samoleczenia, ponieważ zwracają się do istoty procesu leczniczego -poziomu komórkowego. A zatem, noni jest korzystna dla wszystkich ludzi, młodych i starszych, zarówno zdrowych, jak i chorych

Noni, określana również Indiańską morwą, „rośliną -uśmierzycielem bólu”, „wspaniałą Morinda”, „serowym owocem” i wieloma innymi nazwami, należy do rodziny Rubiaceae. Rodzina liczy około 450 rodzajów i 5500 gatunków, rosnących przeważnie w tropikalnych miejscach, choć z pewnymi wyjątkami, sięgającymi do stref umiarkowanych. Niektórzy członkowie rodziny Rubiaceae są źródłem tak ważnych substancji, jak chinina z kory Cinchona offici-nalis, korzeń wymiotnicyz Cephaelis ipecacuanha i kawa z Coffea plant. Na Hawajach, rodzina Rubiaceae jest reprezentowana przez 10 rodzajów, z których trzy – Bobca, Gouldia i Straussia – są endemiczne.

Podczas gdy do rodzaju Morinda należy ponad 46 gatunków, tylko dwa – Morinda trimera i Morinda citrifolia występują na Wyspach Hawajskich. Morinda citrifolia, pochodząca z Azji, Australii i Wysp Pacyfiku, została przywieziona na Hawaje przez Polinezyjczyków. Chociaż noni to najczęściej mały, wiecznie zielony krzew z kanciastymi gałęziami, czasami może występować jako duże drzewo, osiągające wysokość większą niż 3 metry. Liście są grube, błyszczące, ciemnozielone o długości od 12 do 20cm. Owalny owoc, o średnicy ok. 7 cm i przeciętnej długości 7-15 cm, przypomina  … czytaj więcej »

BORÓWKA CZARNA – BORÓWKA CZERNICA

Vaccinium myrtillus
Choć owoce borówki czarnej stanowią przysmak już od czasów prehistorycznych, pierwsze zapisy mówiące o jej leczniczych właściwościach pochodzą dopiero z XVI stulecia.

Należy do rodziny wrzosowatych Ericaceae – to gatunek występujący pospolicie w północnej i środkowej Europie, Ameryce Pn. i w Azji. W Polsce spotykamy ją na obszarze całego kraju, także w górach, aż do wysokości 1800 m n.p.m. Mała krzewinka o wysokości 15-30 cm, o cienkich liściach, pojedynczych kwiatach w kątach liści, o koronie czerwonawozielonej lub zielonawobiałej, kwitnąca od kwietnia do czerwca, tworzy poszycie leśne w borach sosnowych i świerkowych, na glebach wilgotnych i kwaśnych.

Surowiec: W dawnych czasach suszone owoce i liście zalecano na różne dolegliwości, takie jak szkorbut (wywołany niedoborem witaminy C), infekcje dróg moczowych i kamica nerkowa. Borówka czarna jest krzewinką z rodziny wrzosowatych (Ericacae) rosnącą w lasach i na bagnach północne Europy. Spotyka się ją również w zachodniej Azji i w północnoamerykańskich Górach Skalistych. Leczniczym składnikiem dojrzałych owoców są przede wszystkim antocyjany. Współczesne wyciągi z borówki czarnej zawierają najczęściej duże ilości tych związków. W lecznictwie stosowany jest owoc borówki czarnej – Myrtilli fructus oraz liść borówki czarnej – Myrtilli folium
Działanie: Borówka czarna zawdzięcza lecznicze właściwości przede wszystkim antocyjanom, głównym składnikom tej rośliny, które są silnymi przeciwutleniaczami. Substancje te zapobiegają uszkodzeniu komórek organizmu przez wolne rodniki.

Główne korzyści: Wyciąg z borówki czarnej jest jednym z najważniejszych środków zielarskich pozwalających utrzymać dobry wzrok i leczących różne choroby oczu. Pomaga siatkówce, części oka reagującej na światło, przystosować się do ciemności i światła. Jest ponadto szeroko stosowany w leczeniu ślepoty nocnej i osłabienia wzroku, wynikającego z wrażliwości na światło dzienne. Wzmacnia też maleńkie naczynia krwionośne, zwane naczyniami włosowatymi, dzięki czemu ułatwia dopływ utlenowanej krwi do oczu. Dlatego może odgrywać znaczącą rolę w zapobieganiu i leczeniu zwyrodnień siatkówki (retynopatii) Borówka czarna jest stosowana w leczeniu 2 schorzeń, będących najczęstszą przyczyną utraty wzroku u osób starszych: zwyrodnienia plamki żółtej, która jest postępującą chorobą środkowej części siatkówki, oraz … czytaj więcej »

BYLICA POSPOLITA
Artemisia vulgaris

Surowiec: Ziele bylicy pospolitej – Herba artemisiae vulgaris, Korzeń bylicy pospolitej – Radix artemisiae vulgaris.
Skład chemiczny: Ziele zawiera inulinę, olejki eteryczne, związki goryczowe, śłuz, cukry, żywice, kwasy organiczne, sterole oraz sole mineralne. W korzeniu natomiast znajduje się inulina, olejeki eteryczne, śluz, żywice, garbniki, farneol, triterpeny.
Zastosowanie: Ziele bylicy działa żółciopędnie, przeciwskurczowo, pobudza trawienie. Korzeń działa przeciwskurczowo. Łagodzi nerwobóle. Stosowany również jako przyprawa.

BYLICA BOŻE DRZEWKO
Artemisja Abrotanum

Bylica boże drzewko występuje w stanie naturalnym w Turcji i Iranie. W starożytności ceniono ją nie tylko za jej właściwości lecznicze, ale także za korzenny i cytrynowy zapach, choć była także używana jako środek odstraszający insekty. Słowianie uważali tę roślinę za ziele kultowe, stąd też jego nazwa – „boże drzewko”. Współcześnie roślinę tę stosuje się przede wszystkim w leczeniu chorób wątroby i niestrawności. Bylica boże drzewko działa wzmacniająco, pobudzająco (wzmaga apetyt i trawienie), żółciopędnie, żółciotwórczo, moczopędnie, przeciwskurczowo, przeciwgrzybiczo i przeciwzapalnie, a także uspokajająco w nerwicy żołądka i jelit.
Surowiec: Ziele bylicy bożego drzewka – Herba abrotani.
Skład chemiczny: Ziele bylicy zawiera olejeki eteryczne, związki goryczowe, alkaloid abrotyna, flawonoidy, pochodne kumaryny, kwasy organiczne, garbniki, sole mineralne.
Zastosowanie: Działa pobudzająco na trawienie, moczopędnie, żółciopędnie, tonizująco. Także przeciwzapalnie, przeciwgrzybiczo, przeciwskurczowo.