Zielnik

ZŁOCIEŃ MARUNA
Chrysanthemum

Lecznicze właściwości ziela złocienia maruny odkryto już w starożytności. W medycynie ludowej wielu krajów stosowano je powszechnie w postaci naparów jako lek na gorączkę, zaburzenia trawienne lub choroby stawów. Obecnie złocień maruna stosowany jest powszechnie w leczeniu migreny – jego skuteczność potwierdziły badania kontrolowane, podjęte przez klinikę migrenową w Londynie. Preparaty roślinne sporządzone na bazie złocienia maruny, w przeciwieństwie do … czytaj więcej »

ŚWIETLIK ŁĄKOWY
Euphrasia rostkoviana

Rozświetla łąki i pastwiska, jakby ktoś porozpalał na nich tysiące świeczek. Mówi się o nim także ptasie oczko, bo białe kwiatki, oprócz fioletowych prążków, mają żółtą plamkę przypominającą oko. A może nazwę bierze stąd, że jak żadne inne ziele, lecząc oczy – rozświetla wzrok?
Świetlik jest pasożytem, pasożytuje na korzeniach niektórych roślin łąkowych. Ponieważ nie posiada rozgałęzionych korzeni, łatwo go z ziemi wyrwać. Ziele świetlika zbiera się w okresie pełnego kwitnienia – od czerwca do września. Zawiera substancje żywiczne, garbniki, kumarynę, aukubinę, rozmaite kwasy, flawonoidy, sole mineralne, zwłaszcza sporo związków miedzi, magnezu, manganu. Nie zawiera związków trujących i może być stosowany bez obaw przez dłuższy czas. Ma działanie przeciwzapalne i dezynfekujące. Medycyna ludowa od dawna zaleca świetlik do przemywań i okładów w chorobach oczu oraz do płukania gardła, a wewnętrznie przy zaburzeniach trawiennych i kłopotach z wątrobą, żołądkiem, a także w przypadku niskiego ciśnienia.
Ciepłe okłady ze świetlika są również pomocne w kurczach powiek, w jęczmieniu (przy częstych jęczmieniach zielarze zalecają przemywanie. Wodny wyciąg z ziela świetlika stosuje się w stanach zapalnych oczu. do których należą: zapalenie brzegów powiek, zapalenie skóry powiek, zapalenie spojówek, oraz … czytaj więcej »

ŚLAZ DZIKI
Malva sylvestris

Rośnie przy drogach, na starych śmietniskach. na pryzmach kompostu, ale tylko na lepszej i niekwaśnej ziemi. W Polsce pospolity. Kwiaty nie mają zapachu, smak zaś słabo śluzowaty. Kwitnie od maja do września.

Substancje zawarte w roślinie to śluz, glikozydy antocyjanowe, garbniki. Działanie kwiatu uwarunkowane jest przede wszystkim obecnością śluzu – napar działa więc zmiękczająco, osłaniające i powlekające. Pije się go w nieżytach przewodu pokarmowego, wrzodach żołądka i dwunastnicy, nerwicy żołądka, zapalnych stanach gardła i migdałków, napadowym kaszlu. Zewnętrznie na okłady we wrzodach, oparzeniach, do płukania i przemywania w stanach zapalnych jamy ustnej i zapaleniu spojówek. Wielu zielarzy na te dolegliwości poleca … czytaj więcej »

SZAŁWIA LEKARSKA
Salvia officinalis

Nazwa tej rośliny pochodzi od łacińskiego salvus, co oznacza „zdrowy” lub od słowa salvo – „leczyć”, „ratować”.

Jest to roślina wieloletnia z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae), o długoletniej historii. Nazywano ją świętym zielem, a nasi praojcowie mawiali: U kogo szałwia w ogrodzie, tego śmierć nie ubodzie. „Świętość” szałwii związana była z odwiecznym pragnieniem uczynienia człowieka nieśmiertelnym. Już sama nazwa szałwii kojarzona jest z łacińskim słowem salvus, czyli zdrowie. W starożytności była ona symbolem zdrowia i długowieczności. Napotykamy z tego czasu zapisy w rodzaju, czy człowiek, który ma szałwię w ogrodzie, może się zestarzeć? lub pełne zawodu pytanie: Dlaczego umiera człowiek, w którego ogrodzie rośnie szałwia? Rzymianie zalecali zachowanie przy zbiorze świętej szałwii odpowiedniego rytuału. Wyznaczony młodzieniec, ubrany w białą tunikę, czyniąc najpierw ofiarę z chleba i wina, boso zbliżał się do zioła i ścinał je srebrnym nożem.
Św. Hildegarda z Bingen uważała szałwię za skuteczne aphrodisiacum. Polecała ją w leczeniu niepłodności oraz w drżeniu członków. Polewka z szałwii miała ułatwiać poród. Poza tym, „kto ma żołądek tak słaby, że od spożywanych potraw łatwo zapada na zdrowiu, niech weźmie szałwii, jedną trzecią tej ilości mięty pieprzowej i tyle samo kopru włoskiego. Składniki te powinien równocześnie gotować w dobrym winie, dodając do całości trochę miodu. Potem powinien przecedzić mieszankę tę przez chustkę i po jedzeniu, jak i nocną porą, często pić. W ten sposób żołądek jego w krótkim czasie zostanie wyleczony i oczyszczony.” Aż do XVIII w. w Europie wierzono, że zjadanie liści szałwii, z wypisanymi na nich zaklęciami, chroni przed febrą i demonami. Wierzono także, że kto je szałwię w maju, może … czytaj więcej »

ROZMARYN DZIKI – BAGNO ZWYCZAJNE
Ledum palustre

Surowiec: Ziele bagna zwyczajnego – Herba ledi palustris
Skład chemiczny: Olejeki eteryczne, flawonoidy, garbniki, arbutyna, kwas ursolowy, tarakserol.
Zastosowanie: Ziele bagna stosuje się przeciw astmie, wykrztuśnie, przeciw kokluszowi, krztuścowi, ma działanie p/reumatyczne, drażniące skórę. Zewnętrznie stosuje się do płukania jamy ustnej przy bólu zębów.

Ma również zastosowanie jako środek owadobójczy na pluskwy, wszy i mole.

RUMIANEK POSPOLITY
Chamomilla recutita , Matricaria chamomilla

W przeciwieństwie do rumianu szlachetnego, jest rośliną jednoroczną. Wysokością i budową przypomina rumian szlachetny, lecz ma łodygę gładką (nie owłosioną), nieco mniej rozkrzewioną, a liście o jeszcze węższych odcinkach. Koszyczki kwiatowe mają bardziej stożkowaty, wysoki „środek” z żółtych kwiatów rurkowatych, a „płatki” języczkowate, białe, są podczas przekwitania silniej odgięte w dół. Rumianek ten łatwo odróżnić od innych, mniej wartościowych gatunków, po tym, że „środek” jest wewnątrz pusty, co łatwo stwierdzić po przekrojeniu koszyczka wzdłuż. Kwitnie od maja do lipca. Cała roślina odznacza się miłym, silnym aromatem, w odróżnieniu na przykład od rumianku psiego, który pachnie raczej nieprzyjemnie, i od rumianku bezwonnego. Rumianek pospolity rośnie najczęściej przy drogach, na pastwiskach i ugorach, głównie o glebach gliniastych, a zwłaszcza wapiennych.

Jako roślina lecznicza, rumianek cieszył się z dawien dawna dużą sławą. W Europie Północnej poświęcano go bogu słońca, które przypomina kształtem, a ponieważ był to bóg potężny, więc i moc tej rośliny miała być wielką. Uważano, że rumianek leczy nie tylko ludzi i zwierzęta, ale i rośliny rosnące w pobliżu. W średniowieczu zalecano zbierać go na św. Jana, a więc wtedy, gdy noc jest najkrótsza. Do dziś należy do najpopularniejszych i bezpiecznych w użyciu ziół. starajmy się, więc zaopatrzyć w rumianek, i to zgodnie ze starymi zaleceniami – na początku lata. Surowiec zielarski stanowią koszyczki kwiatowe. Najlepiej zbierać je świeżo rozwinięte, gdy kwiaty języczkowate jeszcze nie zwisają. Koszyczki ucina się z kawałkiem (do 2 cm) szypułki i rozpostarte cienką warstwą suszy w temperaturze otoczenia. Suszenie w piekarniku jest raczej niepożądane. Jednakże surowiec powinien schnąć możliwie szybko, aby … czytaj więcej »

PERZ WŁAŚCIWY
Agropyron repens

Część nadziemna perzu nieco przypomina młode żyto, wydaje cienkie, luźne kłosy, w których po dojrzeniu znajdują się ziarna podobne do ziaren zbóż, lecz mniejsze, „chude” i brązowawe. Trawę tę znają zwłaszcza rolnicy, ogrodnicy i działkowcy, i to z najgorszej strony, jest ona bowiem uprzykrzonym chwastem, niezwykle trudnym do wytępienia. Przyczyną tych trudności z odchwaszczaniem jest fakt, że perz bardzo łatwo odrasta z niewielkich nawet kawałków swych podziemnych rozłogów. Są one długie (do kilkudziesięciu centymetrów), wyglądają jak biało kremowe sznury. To właśnie kłącza zawierają bardzo cenne substancje, których właściwości lecznicze znane były już w średniowieczu. Później o nich zapomniano, a całą uwagę skierowano na tępienie perzu jako chwastu. Najwyższa pora docenić perz w lecznictwie! Fakt, ze jest on chwastem, ułatwia sprawę gdyż odpada konieczność specjalnej uprawy. Aby zdobyć surowiec zielarski, trzeba kłącza wykopać w marcu lub wczesną jesienią. Najlepiej to zrobić widłami szeroko zębnymi. Z wykopanych kłączy trzeba wybrać możliwie grube. Następnie płucze się je dokładnie wodą i suszy. Dobrze wysuszone kłącza powinny mieć … czytaj więcej »

PIOŁUN – BYLICA PIOŁUN
Artemisia absinthium

Jest to roślina z rodziny astrowatych w skład której wchodzi ponad 300 gatunków. W uprawie ogrodowej stosowane są zazwyczaj odmiany karłowe, pochodzące z gór. Najbardziej znaną bylicą jest bylica piołun. Liście dość drobne, na proporcjonalnie długich ogonkach, zazwyczaj koloru popielatego, szarego, zielonego, srebrzystego lub białego. Kwiaty nie stanowią wartości dekoracyjnej, zazwyczaj mają biały kolor.
Surowiec: Ziele piołunu – Herba absinthii.
Skład chemiczny: Piołun zawiera związki goryczowe, absyntynę, artabsynę, olejki eteryczne, garbniki, sole mineralne, flawonoidy oraz … czytaj więcej »

POKRZYWA ZWYCZAJNA
Urtica dioica

To łacińska nazwa gatunku z rodziny Urticaceae (pokrzywowate), obejmującego swym zasięgiem całą Eurazję i Amerykę Płn., występującego powszechnie także w Polsce. Jest to pospolity chwast żyznych siedlisk ruderalnych, zarośli i ogrodów oraz wilgotnych lasów. Ta wieloletnia roślina zielna, okryta włoskami szczecinowatymi i parzącymi, o czterokanciastej łodydze, osiąga wysokość do 150 cm.

Zalety lecznicze
pokrzywy znano już w czasach starożytnych. Pisali o niej wielcy lekarze tamtych czasów, Hipokrates i Dioskurides, a w wiekach średnich św. Hildegarda i Paracelsus. Wykorzystywana była także w innych celach. Albert Wielki w XII w. zalecał pokrzywę jako surowiec włókienniczy, do otrzymywania pożytecznego włókna. Trwało to przez wieki, a największy rozwój tkactwa pokrzywowego nastąpił w XVII w. Później wyparły pokrzywę bawełna i jedwab, ale w okresie I wojny światowej, gdy brakowało surowców importowanych, włókna z pokrzywy znów zastosowano do wyrobu ubrań. W farbiarstwie artystycznym pokrzywa używana jest do barwienia wełny na kolor szarozielony, a jedwabiu na kolor śmietankowy.
Pokrzywa zwyczajna to źródło dwóch surowców zielarskich o dużym znaczeniu w terapii: liści lub ziela Urticae folium i Urticae herba – stosowanych jako środki przeciwzapalne w chorobach reumatycznych oraz jako środki zwiększające diurezę w stanach zapalnych dolnych dróg moczowych – oraz korzeni pokrzywy Urticae radix, używanych w łagodzeniu dolegliwości powodowanych przez przerost prostaty.

Liść pokrzywy
Działanie przeciwzapalne.

Wprowadzenie liści pokrzywy do wspomagającej terapii zapalenia stawów, choroby zwyrodnieniowej stawów i dolegliwości reumatycznych, to efekt pozytywnych wyników badań, prowadzonych w nieodległych czasach. Patogeneza chorób reumatycznych nie jest w pełni wyjaśniona, ale wiadomo, że towarzyszy im stan zapalny, co wiąże się z uwalnianiem cytokin, szczególnie TNF-α i IL-1 oraz innych mediatorów stanu zapalnego. Stwierdzono, że wyciągi z liści pokrzywy hamują wiele mechanizmów, związanych z powstawaniem i rozwojem stanu zapalnego. Wyciąg z Urticae folium i izolowany z niego składnik kwas kawoilojabłkowy w granulocytach leukemii szczurów (RBL-1) hamowały powstawanie metabolitów kwasu arachidonowego: leukotrienu B4, którego syntezę kontroluje 5-lipooksygenaza, oraz prostaglandyn, w których powstawaniu bierze udział cyklooksygenaza. W innej pracy okazało się, że ekstrakt z liści pokrzywy, z siłą zależną od dawki, hamował w krwi zdrowych ochotników uwalnianie dwóch prozapalnie działających cytokin: TNF-α i interleukiny 1-β, indukowane przez lipopolisacharydy LPS. Wyciąg z Urticae folium silnie hamował aktywację czynnika transkrypcji NF-kB przez różne czynniki stymulujące. Wyniki wskazywały na … czytaj więcej »