Zielnik

ZŁOCIEŃ MARUNA
Chrysanthemum
Lecznicze właściwości ziela złocienia maruny odkryto już w starożytności. W medycynie ludowej wielu krajów stosowano je powszechnie w postaci naparów jako lek na gorączkę, zaburzenia trawienne lub choroby stawów. Obecnie złocień maruna stosowany jest powszechnie w leczeniu migreny – jego skuteczność potwierdziły badania kontrolowane, podjęte przez klinikę migrenową w Londynie. Preparaty roślinne sporządzone na bazie złocienia maruny, w przeciwieństwie do farmaceutyków syntetycznych, nie powodują skutków ubocznych (nawet przy długotrwałym stosowaniu), a przy tym skutecznie łagodzą ból migrenowy i objawy towarzyszące, jak na przykład nudności czy światłowstręt; zmniejszają także częstotliwość napadów choroby.

ŚWIETLIK ŁĄKOWY
Euphrasia rostkoviana
Rozświetla łąki i pastwiska, jakby ktoś porozpalał na nich tysiące świeczek. Mówi się o nim także ptasie oczko, bo białe kwiatki, oprócz fioletowych prążków, mają żółtą plamkę przypominającą oko. A może nazwę bierze stąd, że jak żadne inne ziele, lecząc oczy – rozświetla wzrok?
Świetlik jest pasożytem, pasożytuje na korzeniach niektórych roślin łąkowych. Ponieważ nie posiada rozgałęzionych korzeni, łatwo go z ziemi wyrwać. Ziele świetlika zbiera się w okresie pełnego kwitnienia – od czerwca do września. Zawiera substancje żywiczne, garbniki, kumarynę, aukubinę, rozmaite kwasy, flawonoidy, sole mineralne, zwłaszcza sporo związków miedzi, magnezu, manganu. Nie zawiera związków trujących i może być stosowany bez obaw przez dłuższy czas. Ma działanie przeciwzapalne i dezynfekujące. Medycyna ludowa od dawna zaleca świetlik do przemywań i okładów w chorobach oczu oraz do płukania gardła, a wewnętrznie przy zaburzeniach trawiennych i kłopotach z wątrobą, żołądkiem, a także w przypadku niskiego ciśnienia.
Ciepłe okłady ze świetlika są również pomocne w kurczach powiek, w jęczmieniu (przy częstych jęczmieniach zielarze zalecają przemywanie. Wodny wyciąg z ziela świetlika stosuje się w stanach zapalnych oczu. do których należą: zapalenie brzegów powiek, zapalenie skóry powiek, zapalenie spojówek, oraz tzw. wiosenne zapalenie spojówek. Przy częstych jęczmieniach zielarze zalecają przemywanie oczu odwarami ze świetlika zmieszanego w równych częściach z kwiatami nagietka i rumianku, pomaga również przy zmęczeniu wzroku spowodowanym długą pracą przy komputerze,czytaniem itp. Ziele wywiera korzystne działanie przy schorzeniach siatkówki oka i przy nadciśnieniu – dlatego zalecenia, aby stosować świetlik jednocześnie zewnętrznie i wewnętrznie, posiadają uzasadnienie. Warto zaznaczyć, że okulistyczne działanie świetlika ustaje po roku od zebrania i to bez względu na sposób jego przechowywania.
Płukanka do oczu:
Łyżeczkę świetlika zaparzyć w szklance wrzącej wody i przecedzić dwukrotnie przez bardzo gęstą gazę. Ciepły napar wlać do miski, tak aby można było zanurzyć najpierw jedną, potem drugą połowę twarzy, a każde oko mogło swobodnie mrugać co najmniej przez 1-2 minuty.
Napar:
Łyżeczkę suszonych ziół zalać szklanką wrzącej wody i odstawić do naciągnięcia na 10 minut. Pić 3 razy dziennie po szklance między posiłkami.
Odwar:
3 łyżki ziela na 2 szklanki wody. Gotować 5 min, przecedzić. Stosować do przemywania oczu i do okładów.
Okłady:
3 łyżki ziela moczyć 20 min w 1/5 l gorącej wody. Ciepłe okłady stosować kilka razy dziennie po 10 – 15 min.

ŚLAZ DZIKI
Malva sylvestris
Rośnie przy drogach, na starych śmietniskach. na pryzmach kompostu, ale tylko na lepszej i niekwaśnej ziemi. W Polsce pospolity. Kwiaty nie mają zapachu, smak zaś słabo śluzowaty. Kwitnie od maja do września.

Substancje zawarte w roślinie to śluz, glikozydy antocyjanowe, garbniki. Działanie kwiatu uwarunkowane jest przede wszystkim obecnością śluzu – napar działa więc zmiękczająco, osłaniające i powlekające. Pije się go w nieżytach przewodu pokarmowego, wrzodach żołądka i dwunastnicy, nerwicy żołądka, zapalnych stanach gardła i migdałków, napadowym kaszlu. Zewnętrznie na okłady we wrzodach, oparzeniach, do płukania i przemywania w stanach zapalnych jamy ustnej i zapaleniu spojówek. Wielu zielarzy na te dolegliwości poleca całe ziele. Warto pamiętać, że kwiat ślazu jest doskonałą domieszką do wszelkich ziółek płucnych.

Napar

2 łyżeczki ziela zalać ćwierć litra zimnej wody, pozostawić na pół godziny. Pić 1 – 3 filiżanki dziennie po podgrzaniu lub stosować do płukania przy zapaleniu jamy ustnej i gardła.

SZAŁWIA LEKARSKA
Salvia officinalis
Nazwa tej rośliny pochodzi od łacińskiego salvus, co oznacza “zdrowy” lub od słowa salvo – “leczyć”, “ratować”. Antyseptyczne właściwości szałwii wykorzystywano już w starożytności – za jej pomocą leczono trudno gojące się rany. Uważano także, że szałwia jest lekiem przywracającym pamięć osobom starszym, dlatego też często sadzono tę roślinę jako symbol pamięci.

Dzisiaj, w nowoczesnej fitoterapii, szałwię stosuje się w nieżytach błony śluzowej żołądka – jako lek ściągający i przeciwzapalny oraz w nieżytach oskrzeli jako lek wykrztuśny. Używa się jej także zewnętrznie w stanach zapalnych jamy ustnej i gardła jako leku dezynfekującego i osłaniającego. Szałwia wykazuje działanie przeciwbakteryjne, przeciwzapalne, pobudzające wydzielanie soku żołądkowego, wiatropędne i przeciwpotne.

ROZMARYN DZIKI – BAGNO ZWYCZAJNE
Ledum palustre
Surowiec: Ziele bagna zwyczajnego – Herba ledi palustris
Skład chemiczny: Olejeki eteryczne, flawonoidy, garbniki, arbutyna, kwas ursolowy, tarakserol.
Zastosowanie: Ziele bagna stosuje się przeciw astmie, wykrztuśnie, przeciw kokluszowi, krztuścowi, ma działanie p/reumatyczne, drażniące skórę. Zewnętrznie stosuje się do płukania jamy ustnej przy bólu zębów.

Ma również zastosowanie jako środek owadobójczy na pluskwy, wszy i mole.

RUMIANEK POSPOLITY
Chamomilla recutita , Matricaria chamomilla
W przeciwieństwie do rumianu szlachetnego, jest rośliną jednoroczną. Wysokością i budową przypomina rumian szlachetny, lecz ma łodygę gładką (nie owłosioną), nieco mniej rozkrzewioną, a liście o jeszcze węższych odcinkach. Koszyczki kwiatowe mają bardziej stożkowaty, wysoki “środek” z żółtych kwiatów rurkowatych, a “płatki” języczkowate, białe, są podczas przekwitania silniej odgięte w dół. Rumianek ten łatwo odróżnić od innych, mniej wartościowych gatunków, po tym, że “środek” jest wewnątrz pusty, co łatwo stwierdzić po przekrojeniu koszyczka wzdłuż. Kwitnie od maja do lipca. Cała roślina odznacza się miłym, silnym aromatem, w odróżnieniu na przykład od rumianku psiego, który pachnie raczej nieprzyjemnie, i od rumianku bezwonnego. Rumianek pospolity rośnie najczęściej przy drogach, na pastwiskach i ugorach, głównie o glebach gliniastych, a zwłaszcza wapiennych. Jako roślina lecznicza, rumianek cieszył się z dawien dawna dużą sławą. W Europie Północnej poświęcano go bogu słońca, które przypomina kształtem, a ponieważ był to bóg potężny, więc i moc tej rośliny miała być wielką. Uważano, że rumianek leczy nie tylko ludzi i zwierzęta, ale i rośliny rosnące w pobliżu. W średniowieczu zalecano zbierać go na św. Jana, a więc wtedy, gdy noc jest najkrótsza. Do dziś należy do najpopularniejszych i bezpiecznych w użyciu ziół. starajmy się, więc zaopatrzyć w rumianek, i to zgodnie ze starymi zaleceniami – na początku lata. Surowiec zielarski stanowią koszyczki kwiatowe. Najlepiej zbierać je świeżo rozwinięte, gdy kwiaty języczkowate jeszcze nie zwisają. Koszyczki ucina się z kawałkiem (do 2 cm) szypułki i rozpostarte cienką warstwą suszy w temperaturze otoczenia. Suszenie w piekarniku jest raczej niepożądane. Jednakże surowiec powinien schnąć możliwie szybko, aby zachować charakterystyczny zapach, a białe “płatki” nie zbrunatniały.

Rumianek z powodu zapachu nazywany były przez starożytnych Greków ” ziemnym jabłkiem”; dla Anglików stanowił “maythen”, jedno z dziewięciu świętych ziół ofiarowanych światu przez boga WODEN.

Rumianek jest jedną z najbardziej znanych roślin leczniczych; stosowano go już w starożytnym Egipcie. Tam też uważano go powszechnie za kwiat boga słońca, ze względu na właściwości obniżające gorączkę.
Wcześniej nazywano go też Marticaria – nazwa ta mówiła o roli tej rośliny w leczeniu chorób kobiecych. Dzisiaj rumianek najczęściej stosuje się do leczenia różnego rodzaju schorzeń przewodu pokarmowego, np. jego stanów zapalnych, jak i dolegliwości pęcherza moczowego. Rumianek także reguluje trawienie i pobudza apetyt.
W stanach skurczowych jelita grubego stosuje się go jako środek rozkurczający i wiatropędny. Pomocniczo może być stosowany w bolesnym miesiączkowaniu, a zewnętrznie w stanach zapalnych jamy ustnej, gardła, skóry – jako lek przeciwzapalny i osłaniający.

Rumianek pobudza wydzielanie soku żołądkowego i reguluje fermentację jelitową; działa też bakteriostatycznie.

Zastosowanie:

dla zdrowia

Rumianek pospolity bezwzględnie musi znajdować się w domowej apteczce, bo stosowanie go przynosi ulgę w różnych, niedomaganiach każdego wieku – od niemowlęcego, do późnej starości. Wyciągi rumianku działają przeciwzapalnie na błonę śluzową i skórę, przeciwalergicznie, przeciwskurczowo na mięśnie gładkie układu trawiennego i słabo przeciwbakteryjnie. Odwar z rumianku z powodzeniem można stosować wewnętrznie przy stanach nieżytowych przewodu pokarmowego, bólach brzucha, odbijaniach, wzdęciach, nudnościach, utrudnionym odchodzeniu gazów u niemowląt, zmniejszonym apetycie, wrzodziejącym zapaleniu jelit i chorobie wrzodowej. Odwar do tych celów przygotowuje się z 1 łyżki koszyczków kwiatowych na 1 szklankę wody i pije 3 razy dziennie po 1 – 1 szklanki, najczęściej między posiłkami. Zewnętrznie taki sam odwar stosujemy do pielęgnacji skóry przy trądziku, wysypkach alergicznych, bakteryjnych zapaleniach skóry. owrzodzeniach, oparzeniach I i II stopnia spowodowanych różnymi czynnikami. Ponadto odwar z rumianku nadaje się do płukania jamy ustnej i gardła przy zapaleniu dziąseł, ropniach, nadżerkach na śluzówkach, przy anginie oraz wirusowym zapaleniu gardła. Rumianek (odwar jak wyżej) może być stosowany w żylakach odbytu do nasiadówek. Pewną ulgę przynosi też przemywanie odwarem z rumianku ropiejących oczu. Wreszcie odwary z rumianku dodajemy do kąpieli regenerujących, również dla niemowląt (szczególnie, gdy mają tak zwane potówki na ciele, odparzone pośladki).

dla urody

Dla wygładzenia rozjaśnienia i oczyszczenia suchej i wrażliwej cery doskonała jest maseczka ze sproszkowanych kwiatów rumianku, płatków, owsianych i żółtka. Jedną łyżkę rumianku i 2 łyżki płatków owsianych zalać 1 szklanki wrzącej wody i poczekać, aż powstanie gęsta papka. Następnie dodać żółtko i lekko ciepłą rozsmarować na twarzy. Po 20 minutach zmyć wodą, a potem odwarem z rumianku. Maseczkę taką stosujemy 2 razy w tygodniu. Płukanie włosów odwarem z rumianku działa dezynfekująco na skórę, a przy tym lekko rozjaśnia włosy. Wrażliwą cerę każdego typu dobrze jest codziennie wieczorem przemywać odwarem z rumianku. Wyciągi z rumianku wchodzą w skład kosmetyków przeznaczonych dla wrażliwej cery (mydło rumiankowe, śmietanka rumiankowa, krem rumiankowy), z dobrym wynikiem mogą je używać osoby wykazujące uczulenia (wysypki alergiczne) na większość kosmetyków.

PERZ WŁAŚCIWY
Agropyron repens
Część nadziemna perzu nieco przypomina młode żyto, wydaje cienkie, luźne kłosy, w których po dojrzeniu znajdują się ziarna podobne do ziaren zbóż, lecz mniejsze, “chude” i brązowawe. Trawę tę znają zwłaszcza rolnicy, ogrodnicy i działkowcy, i to z najgorszej strony, jest ona bowiem uprzykrzonym chwastem, niezwykle trudnym do wytępienia. Przyczyną tych trudności z odchwaszczaniem jest fakt, że perz bardzo łatwo odrasta z niewielkich nawet kawałków swych podziemnych rozłogów. Są one długie (do kilkudziesięciu centymetrów), wyglądają jak biało kremowe sznury. To właśnie kłącza zawierają bardzo cenne substancje, których właściwości lecznicze znane były już w średniowieczu. Później o nich zapomniano, a całą uwagę skierowano na tępienie perzu jako chwastu. Najwyższa pora docenić perz w lecznictwie! Fakt, ze jest on chwastem, ułatwia sprawę gdyż odpada konieczność specjalnej uprawy. Aby zdobyć surowiec zielarski, trzeba kłącza wykopać w marcu lub wczesną jesienią. Najlepiej to zrobić widłami szeroko zębnymi. Z wykopanych kłączy trzeba wybrać możliwie grube. Następnie płucze się je dokładnie wodą i suszy. Dobrze wysuszone kłącza powinny mieć barwę słomy. Surowiec przechowywać należy w woreczkach z luźnej tkaniny, koniecznie w suchym i przewiewnym miejscu, ponieważ w wilgotnym czernieje i pleśnieje.
Zastosowanie:  Perz to jeden z najtańszych, najłatwiejszych do zdobycia środków, które mogą pomóc naszemu niedomagającemu organizmowi, Związki zawarte w perzu, miedzy innymi witaminy A, B, i C, potas, żelazo, krzemionka, cukry, mają działanie ogó1noustrojowe. Kłącze jest przede wszystkim środkiem “czyszczącym krew”, poprawiającym przemianą materii, moczopędnym i przeciwmiażdżycowym (obniża ilość cholesterolu we krwi). Stosuje się je w chorobach nerek ze skąpym wydzielaniem moczu i skłonnością do kamicy, w schorzeniach wątroby, kamicy pęcherzyka żółciowego, w trądziku, po kuracjach antybiotykami i w cukrzycy.

Dla “odtruciu organizmu” proponujemy odwar: 1 łyżkę kłączy na 2 szklanki wody, pić ciepły, 3 razy dziennie po 1 szklanki po posiłkach. Aby poprawić smak, można dodać łyżeczkę miodu albo soku owocowego. W celu uzyskania lepszego efektu można kłącze perzu łączyć z innymi ziołami, na przykład ze skrzypem, liśćmi brzozy, kwiatami czarnego bzu, w jednakowych ilościach.

PIOŁUN
Artemisia absinthium
Surowiec: Ziele piołunu – Herba absinthii.
Skład chemiczny: Piołun zawiera związki goryczowe, absyntynę, artabsynę, olejki eteryczne, garbniki, sole mineralne, flawonoidy oraz kwasy organiczne.
Zastosowanie: Piołun ma działanie pobudzające na układ trawienny. Pobudza łaknienie i wydzielanie soków żołądkowych, poprawia przemianę materii, ponadto działa moczopędnie, żółciopędnie, także tonizująco.
Stosowany przeciw owsikom, wszawicy i świerzbowi.

POKRZYWA ZWYCZAJNA
Urtica dioica
Jest to pospolita roślina występująca niemal na wszystkich kontynentach z wyjątkiem obszarów tropikalnych. Osiąga do 1 metra wysokości i wytwarza gęsto ulistnione pędy. Liście pokrzywy pokryte są parzącymi włoskami, dlatego też bezpośredni kontakt z tą rośliną nie należy do przyjemności. Niemniej roślinę tę już w starożytności powszechnie wykorzystywano w leczeniu chorób reumatycznych i padaczki.
Współcześnie na skalę przemysłową pokrzywę stosuje się do produkcji cienkiego sznurka – szpagatu, a także do barwienia na zielono różnych produktów spożywczych.Pokrzywa w fitoterapii wykorzystywana jest jako środek “czyszczący krew” ze względu na jej właściwości usuwania chlorków oraz mocznika z krwioobiegu człowieka. Wykazuje także działanie ściągające, słabe przeciwzapalne i przeciwbakteryjne. Może być stosowana w terapii stanów zapalnych dróg moczowych i przewodu pokarmowego. Jest również pomocna w leczeniu chorób reumatycznych oraz jako lek moczopędny.