Arcydzięgiel lekarski

ARCYDZIĘGIEL LEKARSKI (likwor)
Archangelica officinalis

Archangelica officinalis

Łacińska nazwa tej cennej rośliny leczniczej pochodzi od greckiego słowa archangelos, które oznacza archanioła. Nawiązuje do niezwykłych, niegdyś uważanych nieomal za cudowne, właściwości terapeutycznych rośliny, które miał objawić archanioł Rafael. Być może nazwa nawiązuje, jak niektórzy uważają, do wyglądu dzięgla. Od nazwy tej rośliny pochodzi wiele geograficznych nazw w Tatrach, np. Dolina Litworowa, Litworowa Przełęcz czy Litworowy Staw Gąsienicowy.

W starożytności
arcydzięgiel był nieznany i dlatego brak o nim wzmianek w dziełach Dioskuridesa, Galena i innych sławnych uczonych. Od bardzo dawna z powodzeniem stosowały go ludy północne (np. Lapończycy), jak i nasi przodkowie (o czym świadczą wykopaliska w Biskupinie). W Grenlandii jest to niemal jedyna miejscowa jarzyna. Gotowano tam świeże baldachy arcydzięgla w mleku reniferów, aż uzyskały konsystencję sera i w takiej postaci spożywano je.

Surowiec: Korzeń arcydzięgla – Radix archangelicae

Korzeń arcydzięgla
jest aromatycznym surowcem olejkowym, zawierającym do 1,5% olejku eterycznego, którego głównym składnikiem jest β-felandren, α-pinen, p-cymen oraz kwasy hydroksydekapentanowy i masłowy. Charakterystyczny zapach pochodzi od makrocyklicznego laktonu – pentadekanolidu i tridekanolidu.
Innymi składnikami o znaczeniu farmakologicznym są kumaryny: angelicyna, ostol, ostenol, imeratoryna, ksantotoksyna, bergapten, umbelifron oraz umbeliprenina. W surowcu występują ponadto małe ilości garbników i flawonoidów, m.in. pochodne naryngeniny – archangelon i 7,4-diprenylonaryngenina oraz estry β-sitosterolu z kwasem palmitynowym i arachidowym.
Owoce zawierają olej tłusty, olejek lotny ok. 1,5% i inne wyżej wymienione substancje.

Skład chemiczny: Olejeki eteryczne, pochodne kumaryny (ostenol, angelicyna, umbeliferon), kwasy organiczne, flawonoidy, pektyny, garbniki, cukry, żywice, sitosterol.
Zastosowanie: Korzeń arcydzięgla stosuje się dla poprawy działania układu trawiennego. Działa pobudzająco na trawienie, wiatropędnie, p/skurczowo, tonizująco, także wzmacniająco, uspakajająco, wykrztuśnie, moczopędnie. Olejek z arcydzięgla działa bakteriobójczo, grzybobójczo, bakteriostatycznie, także uspokajająco.

Jest także stosowany w dolegliwościach reumatycznych i zapaleniu korzonków nerwowych.

Działa drażniąco na skórę, a czasami może wywołać uczulenie.