Zielnik

LAWENDA LEKARSKA

Lavandula officinalis

Należy do rodziny Lamiaceae.

Łodygę ma wzniesioną i wyrastającą od 20 do 60 cm wysokości. Liście równowąskie, lancetowate, całe pokryte kutnerem, na brzegach lekko podwinięte i osadzone parami okółkowo i naprzemianlegle. Kwiaty drobne, fiołkowo- niebieskie, prawie bez szypułek, zebrane na szczytach łodyg w kłosowate kwiatostany o bardzo silnym i przyjemnym zapachu.

Lawenda jest rośliną śródziemnomorską, lecz uprawiana jest w wielu krajach Europy.

Olejek lawendowy (Oleum Lavandulae) jest bezbarwną lub jasnożółtą cieczą o bardzo przyjemnym zapachu i gorzkim, wstrząsającym, kolońskim smaku. W jego składzie chemicznym można wyróżnić między innymi octan linalilu (30-60%), linalol (10-30%), alkohol amylowy, borneol i geraniol.

Olejek lawendowy ułatwia trawienie, działa wiatropędnie i przeciwskurczowo, a także słabo … czytaj więcej »

WAWRZYN SZLACHETNY

Laurus nobilis
Należy do rodziny Lauraceae.

To wiecznie zielony, dekoracyjny krzak albo drzewo, wyrastające nawet do 10 m. Liście lancetowe, skórzaste, powierzchnia ciemnozielona i błyszcząca, dół matowy, bok trochę falisty. Kwiaty żółto-białe, po 4-6 w pachwinach liści.

Owocem jest czarna jagoda. Kwiaty i liście aromatyczne, aromat owoców jest … czytaj więcej »

KOPER WŁOSKI – fenkuł

Foeniculum vulgare

Należy do rodziny Apiaceae. Jest to roślina dwuletnia lub wieloletnia. Łodyga naga, rozgałęziona. Liście trzykrotnie pierzaste. Drobne kwiaty zebrane w kwiatostany baldachowate. Występuje w krajach śródziemnomorskich, uprawiany jest w Europie.

Olejek koperkowy (Oleum Foeniculi) to bezbarwna lub żółtawa ciecz o charakterystycznym, przyjemnym koperkowym zapachu i słodkawym smaku, przypominającym kamforę, z gorzkawym posmakiem. Zawiera anetol, safranol, aldehyd anyżowy, cytral, metylochawikol, fenchon, pinen oraz metyloizoeugenol, kamforę i limonen.

Olejek koperkowy działa przede wszystkim wiatropędnie, … czytaj więcej »

GOŹDZIKOWIEC KORZENNY

Eugenia caryophyllata

Należy do rodziny Myrtaceae. Jest to drzewo dorastające do 12 m wysokości. Ma liście eliptycznolancetowate, całobrzegie, z wierzchu błyszczące, zimozielone. Ulistnienie jest równoległe, kwiatostany baldachokształtne, kwiaty złożone z czerwonego kielicha, i różowo-białej korony, wielu pręcików i z jednego słupka. Jeszcze zamknięte, różowe pąki kwiatowe zbierane są na krótko przed kwitnieniem, a następnie suszone na słońcu, aż do uzyskania brązowej barwy. Po wysuszeniu dają popularną, intensywnie pachnącą … czytaj więcej »

EUKALIPTUS WŁAŚCIWY

Eucalyptus globulus
Należy do rodziny Myrtaceae.

To jedno z najwyższych drzew świata. Zimozielone, o gładkiej, łuszczącej się korze. Licie skórzaste, często ustawiają się równolegle do padania promieni słonecznych (drzewa dają mało cienia). Kwiaty efektowne, ich głównym elementem są liczne barwne pręciki. Występuje w Australii, z nasadzenia także w innych częściach świata.
Olejek eukaliptusowy (Oleum Eucalypti) to bezbarwna lub zielonkawa ciecz o orzeźwiającym, palącym, a potem chłodzącym smaku oraz specyficznym zapachu. Olejek zawiera w składzie około 70-80% eukaliptolu (cyneol), pinen, kamfen, terpineol, aldehyd masłowy, walerianowy i kapronowy, alkohole: etylowy, amylowy i izoamylowy. Olejek eukaliptusowy jest antyseptykiem, działa przeciwzapalnie i przeciwbólowo (reumatyzm, artretyzm, bóle mięśni). Wzmacnia system immunologiczny, usuwa zmęczenie, objawy grypy, kaszel, reumatyzm, infekcje.

Stosowany jest doustnie jako rozrzedzający wydzielinę oskrzelową i wykrztuśny. Zmniejsza stan napięcia mięśni gładkich, rozkurcza oskrzela, przywraca prawidłowe ruchy nabłonka rzęskowego, wyzwala odruch kaszlowy i działa przeciwbakteryjnie. Ma działanie … czytaj więcej »

SANDAŁOWIEC BIAŁY

Santalum album
Jest z rodziny Santalaceae. Rośnie w Azji, Australii i na wyspach Oceanu Spokojnego.

Sandałowce są półpasożytami, semiparazytofitami. Drewno sandałowca zawiera około 2,5-5% olejku eterycznego. Olejek destyluje się z wiórek drzewa. Jest on ulubionym pachnidłem Wschodu. Arabowie nazywają je „szandał” i stosują jako ulubione kadzidło.
Olejek sandałowy Oleum Santali ma postać żółtej cieczy, przyjemny mocny zapach i ostry smak. Zawiera około 90% santalolu, santalen, ponadto aldehyd izowalerianowy, santalon i santonon, bergamoten, alkohol bergamotol, alfa-bisabolol, farnesol, nuciferol, liczne estry i wolne kwasy (np. kwas santalenowy). Ma wyjątkowo trwały zapach. Posmarowana nim skóra początkowo ma zapach niezbyt mocny, lecz nasilający się i trwały. Ma działanie antyseptyczne, bakteriobójcze. Jest znanym środkiem kojącym nerwy. Stosowany w depresji, bezsenności, zaburzeniach przedmenstruacyjnych, zaburzeniach gastrycznych, nudnościach, czkawce, katarze, kaszlu, podrażnieniu gardła. Wykazuje działanie odkażające drogi moczowe. Zwiększa wydzielanie soków żołądkowych, rozluźnia mięśnie … czytaj więcej »

CZARNA PORZECZKA

Ribes nigrum L.

Czarna porzeczka należy do rodzaju Ribes, podrodziny porzeczkowatych Ribesioideae, rodziny skalnicowatych Saxifragaceae. Jest blisko spokrewniona z agrestem Ribes grossularia L. Jej krzewy są wrażliwe na niskie temperatury. Podczas ostrych zim mogą przemarzać pędy. Przymrozki występujące podczas kwitnienia uszkadzają kwiaty, przez co następuje utrata plonu. Wybierając miejsce pod uprawę porzeczki, należy unikać zastoisk mrozowych i zboczy o południowej wystawie. Najlepsze dla krzewów porzeczkowych są gleby gliniaste i piaszczysto-gliniaste, o lekkokwaśnym odczynie (pH 5,5-6,5). Poziom wody gruntowej nie powinien przekraczać 100 cm. Porzeczkę rozmnaża się najczęściej przez kopczykowanie lub odkłady. Kwitnie od kwietnia do czerwca. Kwitnienie jednego kwiatu trwa zaledwie kilka dni. Kwiaty są samopylne, ale po zapyleniu krzyżowym można uzyskać wyższe i lepsze jakościowo plony. Owocem porzeczki czarnej jest okrągła jagoda o zielonkawym miąższu otoczonym cienką, gruczołkowato punktowaną skórką koloru czarnego, ale nie tylko czarnego. Zależnie od odmiany, skórka może mieć odcień … czytaj więcej »

ARGANINA ŻELAZNA
Argania spinosa L.

Argania żelazna – drzewo arganowe występujące w Maroku. Nigdzie, poza Marokiem, nie udało się wyhodować drzewa arganiowego tak, by owocowało.

Rośnie w południowo-zachodniej części kraju, w regionie Souss, między Agadirem, Marrakeszem i Essaouirem oraz w pobliżu Oujda, na terenach obejmujących 700- 800 tys. ha. Dla zrównoważenia złej polityki rolnej, obszar ten został w 1998 r. wpisany na listę rezerwatów chronionej biosfery UNESCO. Jednocześnie wprowadzono w życie wiele projektów wspomagających utrzymanie rezerwatu oraz mających na celu rozszerzenie badań dotyczących właściwości oleju arganowego. Drzewo arganowe jest idealnie przystosowane do ostrego klimatu, suchego i ubogiego w sole mineralne. Korzenie arganii wrastają głęboko (do 30 m!) w poszukiwaniu wody gruntowej, tym samym pomagają rozpulchniać ziemię i zapobiegają erozji, stanowiąc naturalną barierę przeciwko pustynnieniu terenów. Cierniste drzewo dorasta do 10 m wysokości, jego korona ma średnicę do 14 m. Argania żyje i owocuje średnio 150-200 lat, spotykane są okazy około 400-letnie. Na pierwsze owoce trzeba czekać pół wieku. Pień arganii jest często poskręcany i sękaty, co pozwala kozom wspinać się na drzewa, zjadać ich liście i owoce. Te owoce są dla kóz wielkim przysmakiem. W Maroku często można spotkać ucztujące na arganiach kozy. Owoce arganii są żółte, przypominają spiczastą oliwkę lub śliwkę. Wewnątrz są pestki, tzw. orzechy, niemal 3-krotnie większe od laskowych. W nich z kolei są nasiona, mniejsze od ziarna słonecznika, zawierające olej. Skorupa orzecha arganowego jest … czytaj więcej »

RÓŻA DZIKA
Rosa cannina

Rosa – z rodziny różowatych (Rosaceae) obejmuje bardzo liczne gatunki krzewów ozdobnych, dziko rosnących i handlowych, do celów dekoracyjnych i leczniczych – zarówno w gruncie, jak i w szklarniach. Ocenia się, że na świecie rośnie około 400 gatunków tego rodzaju, z czego w Polsce występuje dziko 21 gatunków, z których najpospolitsza jest róża dzika (Rosa canina). Uprawianych jest 6 gatunków. Róże dziko rosnące dzieli się na 8 sekcji.

W Polsce występuje powszechnie na brzegach lasów, w zaroślach, na miedzach i w pobliżu domostw. Jest kolczastym krzewem wyrastającym na wysokość do 4 m, bardzo trwałym i odpornym na mróz, o łukowato wygiętych pędach pokrytych kolcami oraz lśniącymi liśćmi złożonymi z kilku podłużnie owalnych listków. Kwitnie w maju i w czerwcu, wykształcając duże pięciopłatkowe jasnoróżowe lub białe kwiaty o średnicy 4-5 cm, zakwitające na długich szypułkach, na szczytach pędów, osadzonych pojedynczo lub w baldachogronach, wspaniale pachnące. Kiedy dno kwiatowe stanie się mięsiste, róża wytwarza czerwoną lub koralową szupinkę (owoc pozorny), owalnie wydłużoną (długości 2 cm), o twardej błyszczącej powierzchni, z wyraźną pozostałością działek kielicha na szczycie. Wewnątrz dopiero znajdują się owoce właściwe – liczne białawe orzeszki z ostrymi szczecinkami. Owoce dojrzewają w końcu września i w październiku. Owoce zbiera się ze stanu naturalnego lub upraw, gdy są już czerwone, ale jeszcze twarde, i suszy rozłożone cienką warstwą w temperaturze do 350C. Płatki korony (kwiat) zbiera się … czytaj więcej »

DYPTAM JESIONOLISTNY

Dictamnus albus L.
To krzew, który przetrwał do naszych czasów, choć zagrożony jest dziś wyginięciem.

Mało poznany pod względem składu fitochemicznego, choć w przeszłości stosowany był w medycynie ludowej jako remedium na różne dolegliwości. Dla nas istotne jest, że domniemany krzew Mojżeszowy występuje także w Polsce!
Od razu wyjaśnijmy, że do miana krzewu Mojżeszowego aspirują także trzmielina (Euonymus – rodzina Celastraceae), występująca także w Polsce, i to pospolicie, na niżu, Bassia (rodzina Chenopodiaceae) i Combretum (rodzina Combretaceae). Zainteresowanym autorzy służą piśmiennictwem.

Jako roślina reliktowa i bardzo rzadka, zawierająca ponadto szereg osobliwości w swojej budowie i biologii, dyptam podlega całkowitej ochronie.

Istnieje więc konieczność czynnej ochrony najbardziej zagrożonych populacji tych roślin w kontrolowanych warunkach. Mnożenie generatywne i uprawa dyptamu jesionolistnego wykazały, że zachowanie tego gatunku w warunkach ex situ daje pozytywne rezultaty. Dlatego dyptam coraz częściej uprawiany jest jako roślina ozdobna, posiadająca wyjątkowe walory dekoracyjne.

Dyptam do polski przywędrował prawdopodobnie z południowego wschodu, przez Podole, albo z południa, przez Bramę Morawską, we wczesnej fazie okresu polodowcowego, kiedy warunki sprzyjały rozpowszechnianiu się roślinności stepowej. Podobnie jak kłokoczka południowa, reprezentuje on … czytaj więcej »

LIPA DROBNOLISTNA
Tilia cordata Mill.
LIPA SZEROKOLISTNA
Tilia platyphyllos Scop.

Lipa jest drzewem należącym do rodzinny Lipowatych (Tiliaceae), występującym pospolicie w strefach umiarkowanych półkuli północnej, tworząc niekiedy większe skupiska leśne.

Według Farmakopei Polskiej surowiec leczniczy stanowią kwiatostany lipy obu gatunków. Rozkwitające kwiatostany wraz z podsadkami zbiera się pod koniec czerwca (Tilia platyphyllos) lub w lipcu (Tilia cordata), w czasie suchej pogody. Surowiec należy suszyć w warunkach naturalnych (w cieniu i przewiewie) lub w suszarniach w temperaturze do 35 stopni C.

Substancje czynne
Kwiatostany lipy zawierają flawonoidy, głównie pochodne kwercetyny, kemferolu i akacetyny, a także olejek eteryczny i związki śluzowe. Na szczególną uwagę zasługuje tilirozyd o budowie glikozydoestru, który jest odpowiedzialny za działanie przeciwzapalne lipy. W surowcu występuje od 0,02% do 0,05% olejku eterycznego, którego głównymi składnikami są: farnezol (do 5%) o przyjemnym zapachu, niewielkie ilości geraniolu i eugenolu oraz znaczne zawartości węglowodorów. Znaczenie lecznicze ma również śluz, z którego podczas hydrolizy powstają kwasy uronowe (do 40 %), metylopentozy (około 12%) i heksozy (około 50%). Ponadto wśród związków czynnych należy wymienić … czytaj więcej »

CHMIEL ZWYCZAJNY

Humulus lupulus L.

Chmiel pochodzi z Azji i jest wieloletnią byliną dwupienną, należącą do rodziny Konopiowatych (Cannabinaceae). W stanie naturalnym występuje w wilgotnych zaroślach, lasach liściastych, przy płotach i przydrożach. Rośnie w strefie umiarkowanej Europy, również w Polsce, Azji i Ameryce Płn. Humulus lupulus jest rośliną przemysłową, używaną w piwowarstwie, uprawianą w wielu krajach europejskich. Posiada długą, kanciastą i wijącą się w prawo cienką łodygę, osiągającą długość nawet do 12 metrów. Na kantach łodygi występują haczykowate zadzierzyste włoski czepne. Liście chmielu są 3-5-klapowe, w nasadzie sercowate, o grubo ząbkowanych brzegach, z wierzchu bardzo szorstkie. Kwiaty występują w kątach liści. Wiatropylne kwiaty żeńskie są zebrane w żółtozielone kotkowate kwiatostany, zwane szyszkami, natomiast kwiaty męskie tworzą luźną wierzchotkę.

Chmiel jest znany z czasów starożytnych. Grecy i Rzymianie uprawiali go w celach leczniczych. Z czasów rzymskich pochodzi też nazwa lupulus, co oznacza małego wilka. Rzymianie uważali, że długie i cienkie pędy chmielu, oplatając drzewa duszą je, tak jak dusi swoją ofiarę wilk. Rzymianie i Grecy stosowali chmiel jako środek na bezsenność, brak apetytu oraz jako „środek uspokajający chucie płciowe”, natomiast nie dodawano go do piwa. Prawdopodobnie dopiero ludy słowiańskie zaczęły dodawać chmiel do piwa, co zostało przejęte przez Germanów dopiero w VIII wieku. Spożywano również młode pędy chmielu jako warzywo, a włókno z nich służyło do wyrobu lin i grubych tkanin workowych. W średniowieczu dodawano chmiel do piwa przeznaczonego dla mnichów.

W Polsce chmiel ma również  długą i piękną tradycję, związaną przede wszystkim z … czytaj więcej »

KORA DĘBU

Quercus cortex

Kora dębu jest najbardziej rozpowszechnionym surowcem leczniczym z dębu. Uzyskiwana jest z młodych pni i gałęzi, głównie z gatunków Quercus robur Linné i Quercus sessilis Ehrhart. Zbierana jest w marcu-kwietniu, przed rozwojem liści, suszy się ją w cieniu, w temperaturze do 35°C. Stosowana jest w leczeniu biegunek, stanów zapalnych skóry, śluzówki jamy ustnej i gardła, również w obrębie narządów płciowych i odbytu. Pomocna jest w przypadkach przetłuszczających się i wypadających włosów. Napar z kory dębowej może być stosowany do płukania ciemnych włosów, dając efekt przyciemniania.

Najważniejszymi składnikami kory dębowej są garbniki – które mają działanie ściągające.

Zgodnie z Farmakopeą Polską, ich zawartość, w przeliczeniu na pirogalol, nie powinna być mniejsza niż 4%, natomiast według DAC czy PDR for Herbal Medicines wartość ta przekracza 10%. Garbniki to związki bezazotowe, o charakterze polifenoli. Tworzą trwałe połączenia z białkami i z innymi makrocząsteczkami. Wyróżnia się garbniki hydrolizujące i niehydrolizujące (skondensowane; skondensowane proantocyjanidyny). Pierwsze wywodzą się od pirogalolu i podzielone są na dwie grupy: galotaniny (połączenia estrowe kwasu galusowego i jego pochodnych) oraz elagotaniny (połączenia estrowe kwasu elagowego). Główne związki kory dębu bezszypułkowego to mono-, di- i polimery, zawierające katechinę, epikatechinę, galokatechinę oraz galusan-3-O-epigalokatechiny i epikatechiny. Z kory dębu szypułkowego również wyizolowano katechinę i epikatechinę, ponadto zidentyfikowano szereg związków: dimery katechiny i galokatechiny (wiązanie 6’,8), dimery leukodelfinidyny i katechiny bądź galokatechiny (wiązanie 6’,8 lub 4,8), jak również glikozydy procyjanidyn, dimery i polimery proantocyjanidyn. Stwierdzono także … czytaj więcej »

KOZŁEK LEKARSKI

Valeriana officinalis L.

Historia stosowania w lecznictwie kozłka lekarskiego, potocznie zwanego walerianą, sięga czasów starożytnych. Pisali o jego właściwościach Dioskorydes i Hipokrates. W czasach przed narodzeniem Chrystusa w Grecji i w Rzymie znany był jako „phu”. Jak głosi legenda, wchodził w skład sławnej odtrutki Mitrydatesa VI Eupatora, króla Pontu. W Polsce stosowano go już w XV w. Staropolska nazwa gatunku waldrian figuruje w jednym z pierwszych polskich manuskryptów medycznych, łacińsko – polskim słowniku simplicjów ks. kanonika Jana Stańki, datowanym na lata 1465-1472.

Valeriana officinalis L. to łacińska nazwa gatunku, występującego w Europie, Azji i Ameryce Płn., jednego z 250 znanych gatunków rodzaju Valeriana L. Kozłek lekarski występuje w stanie naturalnym w miejscach wilgotnych i zacienionych, ale źródłem surowca stosowanego w lecznictwie są uprawy.
W korzeniach kozłka występuje kilka grup związków, warunkujących sedatywny wpływ na OUN. Najdawniej poznano olejek zawarty w surowcu, w ilości 0,5-2%, z głównymi składnikami – kwasami walerianowym, izowalerianowym i mirystycynowym oraz … czytaj więcej »

OSTROPEST PLAMISTY
Silybum marianum L.

Jest to roślina jednoroczna z rodziny astrowatych (Asteraceae). W czasie kiełkowania najpierw nad powierzchnię gleby wydostają się gładkie, grube liścienie, następnie tworzy się bujna rozeta liściowa, później sztywny, rozgałęziony pęd, który w sprzyjających warunkach dorasta do wysokości 1,7 m. Liście ostropestu są na obrzeżach kolczaste, z charakterystycznymi rozległymi, białymi plamami. Kwiatostany składają się z kolczastych okryw i rurkowych kwiatów o barwie fioletowopurpurowej.Rośliny kwitną od końca czerwca do połowy sierpnia. Owocem jest ciemna, duża niełupka z puchem lotnym. W czasie dojrzewania koszyczki szeroko się otwierają, a niełupki łatwo rozsiewane są przez wiatr, co powoduje nie tylko straty w plonie, ale także zachwaszczenie pola [Enc. zielarstwa i ziołolecznictwa].

Owoce ostropestu Fructus Silybi mariani są surowcem farmaceutycznym. W suchej owocni i w łupinie nasiennej niełupek roślina kumuluje sylimarynę [Cappelletti i Caniato]. Sylimaryna jest zbiorczym określeniem grupy flawonolignanów, czyli związków zaliczanych do flawonoidów. Są one stosunkowo rzadko spotykane w świecie roślin. W skład sylimaryny wchodzą: sylibina w dwóch formach izomerycznych A i B (kompleks określany jako sylibinina), izosylibina w dwóch formach izomerycznych A i B (kompleks tzw. izosylibininy), sylikrystyna (syn. sylichrystyna) i sylidianina (syn. sylidionina). Działanie lecznicze w stosunku do wątroby przypisywane jest głównie sylibinie. Znane są również inne formy flawonolignanów, np. 2,3-dehydrosylibina i 2,3-dehydrosylikrystyna, a także inne flawonolignany, m.in. sylimonina, sylandrina [Kohlmünzer, Morazzoni i Bombardelli]. Zawartość sylimaryny w owocach wynosi od 1,0 do 3,3%. Ostropest uprawiany w Polsce zawiera 0,8-1,0% sylibiny, 0,6-0,9% sylikrystyny, 0,2-0,4% izosylibiny, 0,3-0,5% sylidianiny. We wstępnym etapie produkcji sylimaryny następuje oddzielenie owocni od materiału zapasowego niełupek. W skład materiału zapasowego wchodzi głównie … czytaj więcej »

KRUSZYNA POSPOLITA

Rhamnus frangula L.

Jest to gatunek dostarczający wartościowego surowca leczniczego. Występuje w wilgotnych lasach i zaroślach całej Europy i północno-zachodniej Azji. W Polsce rośnie pospolicie na całym obszarze kraju – zarówno na niżu, jak i w niższych rejonach górskich. Tworzy nieraz znaczne zespoły wśród lasów sosnowych, występuje na zrębach i przydrożach leśnych, nawet na torfowiskach.

Kruszyna jest niewielkim drzewem lub krzewem o wysokości 3-4 m, o skrętoległym ulistnieniu, liściach szerokoeliptycznych lub jajowatych. Należy do rodziny Rhamnaceae, rodzaju szakłak Rhamnus, który liczy około 100 gatunków, występujących w lasach i zaroślach półkuli północnej, głównie w Ameryce i w Azji. W Europie spotykamy ledwie 6 gatunków rosnących dziko. W liściach, w korze i w owocach prawie wszystkich gatunków Rhamnus występują glikozydy flawonoidowe, w niektórych tylko związki pochodne antrachinonu. Owoce Rhamnus infectoria i Rhamnus saxatilis, gatunków występujących w Turcji i w Persji pod nazwą żółtych jagód, używane są do barwienia tkanin. Kruszyna pospolita jest ważną rośliną leczniczą, jej kora z młodych pni i gałęzi, zbierana na wiosnę, przed rozwojem liści, używana jest jako lek przeczyszczający. W Polsce pozyskiwana jest ze stanu naturalnego na obszarach leśnych, szczególnie w województwach północnych i południowych. Przed wprowadzeniem do użytku farmaceutycznego, kora musi być … czytaj więcej »

HYZOP LEKARSKI

Hyssopus officinalis L.

Hyzop znany wcześniej także jako izop, a w medycynie ludowej pod nazwą józefek lub józefka, jest zimotrwałym półkrzewem z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae), dawniej wargowych (Labiateae). Roślina osiąga zwykle wysokość 40-60 cm, jej łodygi są czterokanciaste, u nasady zdrewniałe, w górnej części zielone. Liście ma lancetowate, zaostrzone, całobrzegie, podwinięte, naprzemianległe, prawie siedzące. Cała roślina jest gruczołowato owłosiona, o charakterystycznym, aromatycznym zapachu. Drobne kwiaty hyzopu, o szafirowofioletowym zabarwieniu (niekiedy różowe, czerwone lub białe), zebrane w gęste, jednostronne nibykłosy, ładnie kontrastują z ciemnozielonymi liśćmi. Owoc – rozłupnia rozpada się na cztery graniasto – jajowato – podłużne, ciemnobrunatne rozłupki.

Już w starożytności znany był i uprawiany. Pisali o nim m.in. Dioskurides, Pliniusz Starszy oraz Hipokrates. Ten ostani w swoim podziale roślin leczniczych zaliczył hyzop do grupy ziół wykrztuśnych.

W Biblii hyzop jest gatunkiem wielokrotnie wymienianym, uważany był za roślinę świętą, służył do oczyszczania świątyń i rytualnych obmywań trędowatych. Istnieje wiele sprzecznych teorii na temat właściwego biblijnego nazewnictwa hyzopu. Autorzy niektórych z nich twierdzą, że … czytaj więcej »

NOPAL – KAKTUS PUSTYNNY
Opuntia streptacanta, Cactus Curativus

Jego prawdziwa nazwa to Opuntia streptacanta lub Nopal. Ten rodzaj kaktusa pustynnego rośnie w Meksyku i w Stanach Zjednoczonych, ale można go również spotkać na Wyspach Kanaryjskich. Na liście Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), zawierającej blisko 30.000 roślin o właściwościach leczniczych, zajmuje wysokie miejsce.

Badania tej cennej rośliny wykazały tylko jedną wadę, a mianowicie to, że kłuje. Poza tym Nopal to prawdziwa apteka. Jest bogaty w witaminy, zwłaszcza w witaminę C, B1 , B2 , B3. Zawartość białka w miąższu wynosi 5,1%, w skórce 8,3%, w pestce 11,8%. Jest wspaniałym źródłem 17 aminokwasów, w tym 8 egzogennych. Skórka zawiera wyjątkową ilość wapnia (2,09%) i potasu (3,4%). Nopal wykazuje bardzo szerokie, niemal uniwersalne działanie. Reguluje i poprawia trawienie, a ponadto jest niezbędny zarówno w profilaktyce, jak i leczeniu wielu współczesnych chorób cywilizacyjnych.
Do takich należy zaliczyć problemy z masą ciała. Tylko w Europie i w Stanach Zjednoczonych żyje 163 miliony osób z nadwagą i ponad 70 milionów otyłych. Oznacza to, że co drugi człowiek ma kłopoty z masą ciała. Otyłość i nadwaga może doprowadzić do wielu chorób, takich jak cukrzyca, nadciśnienie, choroby stawów i niektóre nowotwory. Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne (AHA) traktuje otyłość jako samodzielny czynnik ryzyka choroby wieńcowej, a Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) uznała otyłość za chorobę. Według danych WHO otyłość jest drugą, po paleniu tytoniu, przyczyną zgonów, a przecież zarówno otyłości, jak i paleniu można zapobiec. Otyłości często towarzyszą kłopoty z układem pokarmowym, lecz mogą one również występować samodzielnie. Do takich problemów można zaliczyć zaparcia, kiedy wydalanie stolca jest zbyt rzadkie lub nieprzyjemne, bolesne, z uczuciem niepełnego wypróżnienia.
Ostre zaparcie pojawia się w sposób nagły, nieoczekiwany, jednak u większości osób do rozwoju zaparć dochodzi powoli. Dolegliwość ta może utrzymywać się miesiącami, a nawet latami. Najczęstszą jej przyczyną jest zbyt mała aktywność fizyczna oraz dieta uboga w błonnik. Inny powód to choroby jelita grubego, nieprzyjemne uczucie podczas wydalania stolca czy nawet … czytaj więcej »

KARCZOCH ZWYCZAJNY
Cynara scolymus L.

Jest rośliną wieloletnią uprawianą przede wszystkim w zachodniej Europie, Ameryce Pn i Pd oraz w Azji. W krajach śródziemnomorskich jest popularnym warzywem, część jadalną stanowi dno kwiatowe i nasady łusek wokół koszyczka. Jest źródłem białek, węglowodanów, substancji mineralnych oraz witamin: C, B1, B2, prowitaminy A.

Surowiec leczniczy stanowią zielone części roślin jednorodnych.

Związki czynne zawarte w zielu karczocha (poch. kwasu kawoilochinowego, cynarozyd) działają przeciwmiażdżycowo obniżając poziom cholesterolu oraz przeciwutleniająco, zapobiegając utlenianiu frakcji LDL cholesterolu odpowiedzialnej za powstawanie ognisk miażdżycowych. Znoszą również objawy dyspepsji jak mdłości, wzdęcia związane z zaburzeniami w procesach trawienia. Substancje czynne zawarte w zielu karczocha działają ochronnie i regenerująco na wątrobę.

IMBIR lekarski
Zingiber officinalis

Jest byliną o płaskim i silnie rozgałęzionym kłączu, które stanowi jego część użytkową. Z bulwiastych kłączy wyrastają ulistnione pędy płonne osiągające wysokość ok. 1 m oraz znacznie niższe, bezlistne pędy kwiatonośne. Jasnozielone, lancetowate liście ułożone są na pędach płonnych naprzemianlegle. Na krótszych, bezlistnych pędach wyrastają żółto-fioletowe kwiaty zebrane w kłosokształtne kwiatostany. Uprawiany imbir nie zawiązuje owoców, dlatego też rozmnażany jest wyłącznie wegetatywnie.
Imbir lekarski jest jedną z najstarszych roślin leczniczych, jak również przyprawowych. Użytkowany jest od kilku tysiącleci. Należy też do najstarszych roślin uprawnych – świadczy o tym fakt, że nie występuje już nigdzie w stanie dzikim. Imbir jako roślina lecznicza opisany jest w jednej z najstarszych chińskich ksiąg medycznych z około 2700 r. p. n. e. Imbir należał do najwartościowszych surowców leczniczych w starożytnej medycynie indyjskiej, tybetańskiej i chińskiej. Stosowany był przede wszystkim w dolegliwościach żołądkowo-jelitowych. Uważany był też za afrodyzjak.
Z medycyny Dalekiego Wschodu przeniknął do lecznictwa europejskiego. O imbirze pisze w swoich dziełach wybitny lekarz grecki Dioscurides w I w. n. e. Z opisów tych wynika, że przywożony był z Arabii w glinianych naczyniach jako świeże kłącze konserwowane w syropie. O imbirze piszą również inni wielcy uczeni i medycy starożytności, jak Pliniusz Starszy (I w. n. e.) i Galen (II w. n.e.).Przez wielu autorów imbir uważany jest za skuteczny, profilaktyczny środek przeciwwymiotny.
Surowiec: kłącze imbiru oraz wyizolowany z niego olejek
Podstawowe substancje czynne:
Kłącze zawiera olejki, żywice, skrobię , kwasy organiczne. Głównymi składnikami olejku są związki seskwiterpenowe nadające zapach: zingiberen (do 50%) i zingiberol. Poza tym w olejku występują: cyneol, borneol, cytral, kamfen oraz aldehydy – gingerol (nadający ostry, piekący smak), szogaol i zingeron.
Działanie: Imbir to jedna z najczęściej używanych przypraw na świecie. Medycyna ludowa krajów Azji Wschodniej od wieków stosuje go jako … czytaj więcej »