Zielnik

MIŁORZĄB JAPOŃSKI
Ginkgo biloba

Jest to występujący w naturalnych warunkach reprezentant klasy Ginkgopsida z podgromady Gymnospermae. Jest długowieczny, dożywa 2000 lat. Przetrwał nawet wybuch jądrowy w Hiroszimie. Nic dziwnego, że w Japonii, w Chinach i w Korei jest symbolem wytrzymałości (odporności) i długiego życia.

Miłorzęby rosły w południowo-wschodnich Chinach (dlatego zwane są „żywą skamieliną”). W XI w. zostały rozpowszechnione na inne tereny Azji Wschodniej. Początkowo uprawiane były przy świątyniach buddyjskich i pałacach. Ze względu na jadalną pestkę (zarodek), pełniły wówczas rolę drzew owocowych. Obecnie miłorząb jest popularnym drzewem ozdobnym.
W I połowie XVIII w. pierwsze okazy miłorzębu zostały sprowadzone do ogrodu botanicznego w Utrechcie, skąd rozpowszechniły się po Europie. Na terenie Polski unikatowe okazy osiągają wiek ponad 100 lat i mają ponad 20 m wysokości. Możemy je spotkać m.in. w zabytkowych parkach i ogrodach Warszawy, Łańcuta, Gdańska-Wrzeszcza, Gdańska-Oliwy (Park Oliwski) i w Ogrodzie Botanicznym Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie.

W fitoterapii
miłorząb japoński stosowany był od dawna – w tradycyjnej chińskiej medycynie. Doniesienia o jego zastosowaniu zostały opublikowane już 2800 lat p.n.Chr. Do leczenia zmian zwyrodnieniowych mózgu używano wówczas nasiona miłorzębu. Gdy w roku 1965 dr Willmar Schwabe III, niemiecki lekarz-farmaceuta, wprowadził ekstrakt z liści miłorzębu japońskiego do praktyki medycznej, rozpoczął się … czytaj więcej »

ŻEŃSZEŃ

Panax ginseng

Żeń-szeń prawdziwy to niewielka, cieniolubna bylina o charakterystycznym korzeniu głównym, przypominającym kształtem postać człowieka. Należy do rodziny Araliaceae, pochodzi z gór Mandżurii, Nepalu i północno-wschodnich Chin, obecnie prawie niespotykana w warunkach naturalnych. W krajach Dalekiego Wschodu Ginseng radix stosowany był w lecznictwie od ponad 3 tysięcy lat i uważany za panaceum i lek na długowieczność. W dziele medycyny chińskiej z czasów dynastii Han (około 100 r. p.n.e.) pisano o nim: daje spokój umysłu, stabilizację ducha, uspokaja serce, wzmacnia umysł, rozszerza pamięć, czyni wzrok jasnym i oddala choroby. W starożytnych Chinach dostępny był tylko dla cesarza i jego dworzan, miał im zapewnić siłę, zdrowie i witalność. Wieśniakom za kradzież żeń-szenia z cesarskich lasów groziło ścięcie głowy. Do Europy Panax ginseng trafił dopiero w XII w., przywieziony przez sławnego podróżnika z Wenecji, Marco Polo . Wkrótce głośne stały się mity o niezwykłych właściwościach surowca, żeń-szeń stał się pożądanym i kosztownym lekiem. We Francji w XVIII w. osiągnął wartość złota. Po raz pierwszy w Europie właściwości i możliwości stosowania korzenia żeń-szenia w lecznictwie opisał dla Francuskiej Akademii Nauk Baldelin w roku 1697. Pozyskiwanie korzeni żeń-szenia ze stanu naturalnego nigdy nie zaspokajało zapotrzebowania na surowiec i już w XIV w. w czasach dynastii Ming zaczęto prowadzić jego uprawy. Obecnie uprawy są jedynym źródłem Ginseng radix. Korzenie zbiera się z roślin 4-6-letnich. Zależnie od sposobu suszenia, uzyskuje się „czerwony” lub … czytaj więcej »

WIERZBA PURPUROWA
Salix purpurea L.
WIERZBA BIAŁA
Salix alba L.

Kora wierzby jest surowcem zielarskim opisanym w wielu farmakopeach. Wymagana zawartość glikozydów salicylowych w przeliczeniu na salicynę wynosi minimum 1%. Kora wierzby jest uznawana za surowiec o działaniu przeciwgorączkowym, przeciwzapalnym i przeciwbólowym. Działanie to warunkują glikozydy salicylowe, które stanowią jedną z jej ważniejszych grup związków czynnych. Glikozydy te łatwo rozpadają się w przewodzie pokarmowym, uwalniając alkohol salicylowy, który dopiero w wątrobie utlenia się do kwasu salicylowego, nie powodując tym samym uszkodzeń błony śluzowej żołądka.

Zespół glikozydów salicylowych jest dość złożony. Wykryto pośród nich 6 związków: salicynę, salikortynę, salirepozyd, populinę, salidrozyd, 3-O-cynamoilosalicynę. Z powyższych związków tylko salicyna występuje w formie glikozydu, pozostałe zaś w postaci glikozydów dodatkowo zestryfikowanych różnymi grupami acylowymi.
Rozdzielenie i oznaczenie poszczególnych związków z grupy salicyn nie jest proste, z tego względu do oznaczania wykorzystano fakt, że pod wpływem hydrolizy alkalicznej związki acylowe uwalniają glikozyd – salicynę. Do oznaczenia ilościowego salicyny w tabletkach ze zmikronizowanej kory wierzby – Salicortex, zastosowano metodę z wykorzystaniem wysokosprawnej chromatografii cieczowej HPLC (rysunek). Badania przeprowadzono we współpracy z Katedrą i Zakładem Farmakognozji z Ogrodem Roślin Leczniczych Akademii Medycznej w Gdańsku [Herba Polonica, tom XLIII, nr 2, str. 150, 1997].
Badano zawartość salicyny w tabletkach, przed hydrolizą zasadową i po hydrolizie. Badania ilościowe wykazały, że średnia zawartość wolnej salicyny w tabletce wynosi 6,25 mg (1,91% masy tabletki), natomiast po procesie hydrolizy wzrasta średnio do 10,91 mg, co stanowi 3,4% masy tabletki. Badania te posłużyły do ustalenia limitu zawartości glikozydów salicylowych w tabletkach Salicortex. Trudności z pozyskaniem surowca o wysokiej zawartości związków czynnych skłoniły Labofarm do założenia własnej plantacji wierzby. Do upraw zastosowano wierzbę purpurową, która jak wynika z danych literaturowych oraz badań własnych zawiera znacznie więcej glikozydów salicylowych niż wierzba biała. Zbioru surowca leczniczego dokonano wiosną, przed wytworzeniem liści. Ścinano młode, 1-2 letnie pędy. Po oczyszczeniu i sortowaniu odkorowywano je mechanicznie, a następnie poddawano suszeniu w ściśle … czytaj więcej »

ZŁOCIEŃ MARUNA
Chrysanthemum

Lecznicze właściwości ziela złocienia maruny odkryto już w starożytności. W medycynie ludowej wielu krajów stosowano je powszechnie w postaci naparów jako lek na gorączkę, zaburzenia trawienne lub choroby stawów. Obecnie złocień maruna stosowany jest powszechnie w leczeniu migreny – jego skuteczność potwierdziły badania kontrolowane, podjęte przez klinikę migrenową w Londynie. Preparaty roślinne sporządzone na bazie złocienia maruny, w przeciwieństwie do … czytaj więcej »

ŚWIETLIK ŁĄKOWY
Euphrasia rostkoviana

Rozświetla łąki i pastwiska, jakby ktoś porozpalał na nich tysiące świeczek. Mówi się o nim także ptasie oczko, bo białe kwiatki, oprócz fioletowych prążków, mają żółtą plamkę przypominającą oko. A może nazwę bierze stąd, że jak żadne inne ziele, lecząc oczy – rozświetla wzrok?
Świetlik jest pasożytem, pasożytuje na korzeniach niektórych roślin łąkowych. Ponieważ nie posiada rozgałęzionych korzeni, łatwo go z ziemi wyrwać. Ziele świetlika zbiera się w okresie pełnego kwitnienia – od czerwca do września. Zawiera substancje żywiczne, garbniki, kumarynę, aukubinę, rozmaite kwasy, flawonoidy, sole mineralne, zwłaszcza sporo związków miedzi, magnezu, manganu. Nie zawiera związków trujących i może być stosowany bez obaw przez dłuższy czas. Ma działanie przeciwzapalne i dezynfekujące. Medycyna ludowa od dawna zaleca świetlik do przemywań i okładów w chorobach oczu oraz do płukania gardła, a wewnętrznie przy zaburzeniach trawiennych i kłopotach z wątrobą, żołądkiem, a także w przypadku niskiego ciśnienia.
Ciepłe okłady ze świetlika są również pomocne w kurczach powiek, w jęczmieniu (przy częstych jęczmieniach zielarze zalecają przemywanie. Wodny wyciąg z ziela świetlika stosuje się w stanach zapalnych oczu. do których należą: zapalenie brzegów powiek, zapalenie skóry powiek, zapalenie spojówek, oraz … czytaj więcej »

ŚLAZ DZIKI
Malva sylvestris

Rośnie przy drogach, na starych śmietniskach. na pryzmach kompostu, ale tylko na lepszej i niekwaśnej ziemi. W Polsce pospolity. Kwiaty nie mają zapachu, smak zaś słabo śluzowaty. Kwitnie od maja do września.

Substancje zawarte w roślinie to śluz, glikozydy antocyjanowe, garbniki. Działanie kwiatu uwarunkowane jest przede wszystkim obecnością śluzu – napar działa więc zmiękczająco, osłaniające i powlekające. Pije się go w nieżytach przewodu pokarmowego, wrzodach żołądka i dwunastnicy, nerwicy żołądka, zapalnych stanach gardła i migdałków, napadowym kaszlu. Zewnętrznie na okłady we wrzodach, oparzeniach, do płukania i przemywania w stanach zapalnych jamy ustnej i zapaleniu spojówek. Wielu zielarzy na te dolegliwości poleca … czytaj więcej »

SZAŁWIA LEKARSKA
Salvia officinalis

Nazwa tej rośliny pochodzi od łacińskiego salvus, co oznacza „zdrowy” lub od słowa salvo – „leczyć”, „ratować”.

Jest to roślina wieloletnia z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae), o długoletniej historii. Nazywano ją świętym zielem, a nasi praojcowie mawiali: U kogo szałwia w ogrodzie, tego śmierć nie ubodzie. „Świętość” szałwii związana była z odwiecznym pragnieniem uczynienia człowieka nieśmiertelnym. Już sama nazwa szałwii kojarzona jest z łacińskim słowem salvus, czyli zdrowie. W starożytności była ona symbolem zdrowia i długowieczności. Napotykamy z tego czasu zapisy w rodzaju, czy człowiek, który ma szałwię w ogrodzie, może się zestarzeć? lub pełne zawodu pytanie: Dlaczego umiera człowiek, w którego ogrodzie rośnie szałwia? Rzymianie zalecali zachowanie przy zbiorze świętej szałwii odpowiedniego rytuału. Wyznaczony młodzieniec, ubrany w białą tunikę, czyniąc najpierw ofiarę z chleba i wina, boso zbliżał się do zioła i ścinał je srebrnym nożem.
Św. Hildegarda z Bingen uważała szałwię za skuteczne aphrodisiacum. Polecała ją w leczeniu niepłodności oraz w drżeniu członków. Polewka z szałwii miała ułatwiać poród. Poza tym, „kto ma żołądek tak słaby, że od spożywanych potraw łatwo zapada na zdrowiu, niech weźmie szałwii, jedną trzecią tej ilości mięty pieprzowej i tyle samo kopru włoskiego. Składniki te powinien równocześnie gotować w dobrym winie, dodając do całości trochę miodu. Potem powinien przecedzić mieszankę tę przez chustkę i po jedzeniu, jak i nocną porą, często pić. W ten sposób żołądek jego w krótkim czasie zostanie wyleczony i oczyszczony.” Aż do XVIII w. w Europie wierzono, że zjadanie liści szałwii, z wypisanymi na nich zaklęciami, chroni przed febrą i demonami. Wierzono także, że kto je szałwię w maju, może … czytaj więcej »

ROZMARYN DZIKI – BAGNO ZWYCZAJNE
Ledum palustre

Surowiec: Ziele bagna zwyczajnego – Herba ledi palustris
Skład chemiczny: Olejeki eteryczne, flawonoidy, garbniki, arbutyna, kwas ursolowy, tarakserol.
Zastosowanie: Ziele bagna stosuje się przeciw astmie, wykrztuśnie, przeciw kokluszowi, krztuścowi, ma działanie p/reumatyczne, drażniące skórę. Zewnętrznie stosuje się do płukania jamy ustnej przy bólu zębów.

Ma również zastosowanie jako środek owadobójczy na pluskwy, wszy i mole.

RUMIANEK POSPOLITY
Chamomilla recutita , Matricaria chamomilla

W przeciwieństwie do rumianu szlachetnego, jest rośliną jednoroczną. Wysokością i budową przypomina rumian szlachetny, lecz ma łodygę gładką (nie owłosioną), nieco mniej rozkrzewioną, a liście o jeszcze węższych odcinkach. Koszyczki kwiatowe mają bardziej stożkowaty, wysoki „środek” z żółtych kwiatów rurkowatych, a „płatki” języczkowate, białe, są podczas przekwitania silniej odgięte w dół. Rumianek ten łatwo odróżnić od innych, mniej wartościowych gatunków, po tym, że „środek” jest wewnątrz pusty, co łatwo stwierdzić po przekrojeniu koszyczka wzdłuż. Kwitnie od maja do lipca. Cała roślina odznacza się miłym, silnym aromatem, w odróżnieniu na przykład od rumianku psiego, który pachnie raczej nieprzyjemnie, i od rumianku bezwonnego. Rumianek pospolity rośnie najczęściej przy drogach, na pastwiskach i ugorach, głównie o glebach gliniastych, a zwłaszcza wapiennych.

Jako roślina lecznicza, rumianek cieszył się z dawien dawna dużą sławą. W Europie Północnej poświęcano go bogu słońca, które przypomina kształtem, a ponieważ był to bóg potężny, więc i moc tej rośliny miała być wielką. Uważano, że rumianek leczy nie tylko ludzi i zwierzęta, ale i rośliny rosnące w pobliżu. W średniowieczu zalecano zbierać go na św. Jana, a więc wtedy, gdy noc jest najkrótsza. Do dziś należy do najpopularniejszych i bezpiecznych w użyciu ziół. starajmy się, więc zaopatrzyć w rumianek, i to zgodnie ze starymi zaleceniami – na początku lata. Surowiec zielarski stanowią koszyczki kwiatowe. Najlepiej zbierać je świeżo rozwinięte, gdy kwiaty języczkowate jeszcze nie zwisają. Koszyczki ucina się z kawałkiem (do 2 cm) szypułki i rozpostarte cienką warstwą suszy w temperaturze otoczenia. Suszenie w piekarniku jest raczej niepożądane. Jednakże surowiec powinien schnąć możliwie szybko, aby … czytaj więcej »

PERZ WŁAŚCIWY
Agropyron repens

Część nadziemna perzu nieco przypomina młode żyto, wydaje cienkie, luźne kłosy, w których po dojrzeniu znajdują się ziarna podobne do ziaren zbóż, lecz mniejsze, „chude” i brązowawe. Trawę tę znają zwłaszcza rolnicy, ogrodnicy i działkowcy, i to z najgorszej strony, jest ona bowiem uprzykrzonym chwastem, niezwykle trudnym do wytępienia. Przyczyną tych trudności z odchwaszczaniem jest fakt, że perz bardzo łatwo odrasta z niewielkich nawet kawałków swych podziemnych rozłogów. Są one długie (do kilkudziesięciu centymetrów), wyglądają jak biało kremowe sznury. To właśnie kłącza zawierają bardzo cenne substancje, których właściwości lecznicze znane były już w średniowieczu. Później o nich zapomniano, a całą uwagę skierowano na tępienie perzu jako chwastu. Najwyższa pora docenić perz w lecznictwie! Fakt, ze jest on chwastem, ułatwia sprawę gdyż odpada konieczność specjalnej uprawy. Aby zdobyć surowiec zielarski, trzeba kłącza wykopać w marcu lub wczesną jesienią. Najlepiej to zrobić widłami szeroko zębnymi. Z wykopanych kłączy trzeba wybrać możliwie grube. Następnie płucze się je dokładnie wodą i suszy. Dobrze wysuszone kłącza powinny mieć … czytaj więcej »

PIOŁUN – BYLICA PIOŁUN
Artemisia absinthium

Jest to roślina z rodziny astrowatych w skład której wchodzi ponad 300 gatunków. W uprawie ogrodowej stosowane są zazwyczaj odmiany karłowe, pochodzące z gór. Najbardziej znaną bylicą jest bylica piołun. Liście dość drobne, na proporcjonalnie długich ogonkach, zazwyczaj koloru popielatego, szarego, zielonego, srebrzystego lub białego. Kwiaty nie stanowią wartości dekoracyjnej, zazwyczaj mają biały kolor.
Surowiec: Ziele piołunu – Herba absinthii.
Skład chemiczny: Piołun zawiera związki goryczowe, absyntynę, artabsynę, olejki eteryczne, garbniki, sole mineralne, flawonoidy oraz … czytaj więcej »

POKRZYWA ZWYCZAJNA
Urtica dioica

To łacińska nazwa gatunku z rodziny Urticaceae (pokrzywowate), obejmującego swym zasięgiem całą Eurazję i Amerykę Płn., występującego powszechnie także w Polsce. Jest to pospolity chwast żyznych siedlisk ruderalnych, zarośli i ogrodów oraz wilgotnych lasów. Ta wieloletnia roślina zielna, okryta włoskami szczecinowatymi i parzącymi, o czterokanciastej łodydze, osiąga wysokość do 150 cm.

Zalety lecznicze
pokrzywy znano już w czasach starożytnych. Pisali o niej wielcy lekarze tamtych czasów, Hipokrates i Dioskurides, a w wiekach średnich św. Hildegarda i Paracelsus. Wykorzystywana była także w innych celach. Albert Wielki w XII w. zalecał pokrzywę jako surowiec włókienniczy, do otrzymywania pożytecznego włókna. Trwało to przez wieki, a największy rozwój tkactwa pokrzywowego nastąpił w XVII w. Później wyparły pokrzywę bawełna i jedwab, ale w okresie I wojny światowej, gdy brakowało surowców importowanych, włókna z pokrzywy znów zastosowano do wyrobu ubrań. W farbiarstwie artystycznym pokrzywa używana jest do barwienia wełny na kolor szarozielony, a jedwabiu na kolor śmietankowy.
Pokrzywa zwyczajna to źródło dwóch surowców zielarskich o dużym znaczeniu w terapii: liści lub ziela Urticae folium i Urticae herba – stosowanych jako środki przeciwzapalne w chorobach reumatycznych oraz jako środki zwiększające diurezę w stanach zapalnych dolnych dróg moczowych – oraz korzeni pokrzywy Urticae radix, używanych w łagodzeniu dolegliwości powodowanych przez przerost prostaty.

Liść pokrzywy
Działanie przeciwzapalne.

Wprowadzenie liści pokrzywy do wspomagającej terapii zapalenia stawów, choroby zwyrodnieniowej stawów i dolegliwości reumatycznych, to efekt pozytywnych wyników badań, prowadzonych w nieodległych czasach. Patogeneza chorób reumatycznych nie jest w pełni wyjaśniona, ale wiadomo, że towarzyszy im stan zapalny, co wiąże się z uwalnianiem cytokin, szczególnie TNF-α i IL-1 oraz innych mediatorów stanu zapalnego. Stwierdzono, że wyciągi z liści pokrzywy hamują wiele mechanizmów, związanych z powstawaniem i rozwojem stanu zapalnego. Wyciąg z Urticae folium i izolowany z niego składnik kwas kawoilojabłkowy w granulocytach leukemii szczurów (RBL-1) hamowały powstawanie metabolitów kwasu arachidonowego: leukotrienu B4, którego syntezę kontroluje 5-lipooksygenaza, oraz prostaglandyn, w których powstawaniu bierze udział cyklooksygenaza. W innej pracy okazało się, że ekstrakt z liści pokrzywy, z siłą zależną od dawki, hamował w krwi zdrowych ochotników uwalnianie dwóch prozapalnie działających cytokin: TNF-α i interleukiny 1-β, indukowane przez lipopolisacharydy LPS. Wyciąg z Urticae folium silnie hamował aktywację czynnika transkrypcji NF-kB przez różne czynniki stymulujące. Wyniki wskazywały na … czytaj więcej »

NAWŁOĆ POSPOLITA
Solidago virgaurea L.

Ziele nawłoci jest wieloletnią byliną występującą w Europie i strefie umiarkowanej Azji. W Polsce występuje na niżu i w górach w zaroślach oraz na suchych wzgórzach.Osiąga wysokość od 50 cm do 1 m. Posiada wzniesioną, obłą łodygę, nabiegłą fioletowo i słabo owłosioną. Liście dolne eliptyczne, piłkowane, liście łodygowe maleją ku górze. Kwiaty języczkowe koloru żółtego zebrane są w koszczyczku, koszyczki kwiatowe natomiast zebrane na szczycie pędu w wiechowaty kwiatostan. Ludowa nazwa „złota rózga” oddaje wygląd rośliny w czasie kwitnienia. Kwitnie od lipca do sierpnia. Owoc stanowi niełupka opatrzona puchem.
Aktywność lecznicza: ziela nawłoci i jego przetworów warunkują następujące związki:
lejokaporozyd, flawonoidy, olejki eteryczne, garbniki.
Działanie i zastosowanie: moczopędne i saluretyczne – zależne od obecności lejkaporozyd, flawonoidów i olejku eterycznego. Objawia się wzrostem filtracji w kłębuszkach nerkowych, przy równoczesnym ograniczeniu resorpcji zwrotnej w kanalikach nerkowych, normalizacją wydalania jonów fosforu, magnezu, sodu i potasu. Poprzez wpływ na stężenie wydalanych elektrolitów zapobiegają również tworzeniu się kamieni oraz piasku w drogach moczowych, powodując powolne rozpuszczanie … czytaj więcej »

MNISZEK LEKARSKI
Taraxacum officinale

Mniszek lekarski rośnie dziko niemal na całym świecie, lecz w wielu częściach Europy jest uprawiany dla celów farmaceutycznych. Roślina ta, blisko spokrewniona z cykorią, osiąga 30 cm wysokości. Ma płaskie, lśniące i postrzępione liście oraz żółty kwiatostan, kwitnący niemal przez cały okres wzrostu Otwiera się on o świcie i zamyka wieczorem oraz przy dużej wilgotności powietrza (w niektórych miejscach na świecie przepowiadano w ten sposób deszcz). Gdy roślina osiąga dojrzałość, kwiatostan, zamienia się w charakterystyczny „dmuchawiec”, którego fragmenty są roznoszone przez wiatr (lub bawiące się nim dzieci). Preparaty z mniszka lekarskiego zawierają wyciąg o słodkawym smaku.

Stosowanie: W lecznicywie stosowane są: korzeń mniszka – Taraxaci radix, korzeń mniszka z zielem – Taraxaci radix cum herba oraz liść mniszka – Taraxaci folium.
Działanie:  Znachorzy już bardzo dawno temu zalecali korzeń mniszka lekarskiego na dolegliwości wątroby i układu trawienia, a liście na obrzęki. Różne substancje czynne znajdujące się w mniszku pobudzają działanie wątroby i nerek, dlatego jest on stosowany do leczenia schorzeń, w których należy usuwać toksyny z organizmu.

Główne korzyści: Badania nad dobroczynnym wpływem mniszka lekarskiego na wątrobę wykazały, że pobudza on wydzielanie i przepływ żółci z wątroby i woreczka żółciowego, pomagając w leczeniu kamicy woreczka żółciowego oraz żółtaczki zakaźnej i mechanicznej. Liście mniszka lekarskiego mają silne działanie moczopędne, co przypisuje się dużej zawartości potasu, silnego środka odwadniającego. Mniszek lekarski jest często łączony z innymi naturalnymi środkami wspomagającymi działanie wątroby, takimi jak ostropest plamisty, czarna rzodkiew, glistnik, liść buraka, inozytol, metionina oraz cholina. Takie mieszanki są zazwyczaj sprzedawane w sklepach ze zdrową żywnością jako preparaty lipotropowe. Mniszek lekarski może skutecznie łagodzić objawy nadmiaru estrogenu, towarzyszące endometriozie i bólom piersi. Pobudza wątrobę do usuwania nadmiaru estrogenu z organizmu i w ten sposób pomaga przywrócić właściwą równowagę hormonalną u kobiet cierpiących na te schorzenia.

Dodatkowe korzyści: Korzeń mniszka lekarskiego ma łagodne działanie przeczyszczające, co oznacza, że przyrządzony z niego napar może pomóc w zaparciach. Mniszek ułatwia również przyswajanie żelaza z żywności i preparatów, dlatego jest przydatny w niektórych przypadkach anemii. Wstępne badania wskazują, że mniszek lekarski działa przeciwnowotworowo. W Japonii opatentowano wyciąg z korzenia mniszka, suszony w niskich temperaturach, który … czytaj więcej »

MIĘTA PIEPRZOWA
Mentha pipperita

Mięta pieprzowa wytwarza gęsto ulistnione naziemne pędy, jedne płożące się, inne wznoszące. Powszechnie używana jest jako roślina lecznicza, przyprawowa oraz przemysłowa. W Stanach Zjednoczonych uprawia się jej specjalnie wyhodowane gatunki, służące później do produkcji gumy do żucia. Mięta w fitoterapii stosowana jest w zaburzeniach trawiennych: przy niedostatecznym wydzielaniu soku żołądkowego i żółci, braku łaknienia i wzdęciach jako lek ułatwiający trawienie i rozkurczający. Wykazuje działanie pobudzające czynności wydzielnicze w przewodzie pokarmowym, powodując zwiększenie ilości soku żołądkowego i żółci. Mięta działa także przeciwskurczowo w obrębie jelit, dróg żółciowych oraz moczowych, jak również miejscowo przeciwbakteryjnie.
Mięta pieprzowa, łac. Mentha piperita
Miętę pieprzową uprawia się na całym świecie z powodu jej walorów smakowych i leczniczych. Ta naturalna krzyżówka mięty zielonej i nawodnej ma czterograniastą łodygę, ostro zakończone, ciemnozielone lub fioletowe, owalne liście i liliowe kwiaty. Liści i łodygi mięt najlepiej zbierać dla potrzeb leczniczych tuż przed okresem letniego kwitnienia. Głównym czynnym składnikiem rośliny jest lotny olejek miętowy, złożony z ponad 40 związków chemicznych. Zawdzięcza on działanie lecznicze zwłaszcza mentolowi (35 ~ 50% olejku), mentonowi (15 ~ 30%) i octanowi mentylu (3 ~ 10%). Leczniczy olejek miętowy otrzymuje się za pomocą parowej destylacji naziemnych części rośliny. W lecznictwie stosowane są: liść mięty pieprzowej – Menthae piperitae folium, ziele mięty pieprzowej – Menthae piperitae herba, olejek miętowy – Menthae piperitae oleum oraz mentol – Mentholum.
Działanie: Mięta bardzo skutecznie leczy zaburzenia trawienia, działając rozluźniająco na mięśniówkę jelit. Odświeża oddech i udrażnia jamę nosową.

Główne korzyści: Olejek miętowy, rozluźniając mięśniówkę przewodu pokarmowego, łagodzi jej skurcze i przeciwdziała wzdęciom. Właściwości przeciwskurczowe mięty są również wykorzystywane do uśmierzenia objawów często spotykanego zespołu nadwrażliwego jelita, czyli bólu brzucha i biegunki, występujących na przemian z zaparciem oraz niestrawnością. Mentol i olejek miętowy wspomagają trawienie, pobudzając wydzielanie soków trawiennych i żółci. Dlatego olejek miętowy jest składnikiem, sprzedawanych bez recepty, środków regulujących kwasowość żołądka. Liczne badania wykazały, że mentol i olejek miętowy ułatwiają rozpuszczanie kamieni żółciowych, mogą być zatem stosowane zamiast zabiegu chirurgicznego. Przed rozpoczęciem tej terapii należy jednak zasięgnąć opinii lekarza. Olejek miętowy umieszczony na języku przywraca też oddechowi przyjemny zapach. Mięta, w postaci herbatki lub olejku, lekko znieczula błonę śluzową żołądka, przeciwdziałając nudnością i objawom choroby lokomocyjnej. Herbatka łagodzi też … czytaj więcej »

MĘCZENNICA KRWISTA CIELISTA
Passiflora incarnata

Męczennica cielista występująca w tropikalnych lasach obu Ameryk, odkryta w roku 1569 w Peru przez zakonników hiszpańskich, którzy uznali tę roślinę za znak od Boga, nakazujący nawracanie Indian. Kształt kwiatów męczennicy kojarzył się odkrywcom z symbolami męki Chrystusa – koroną cierniową i gwoździami. Stąd nazwa Passiflora incarnata – od łacińskich słów passio – męka, flos – kwiat, incarnatus – cielisty. Współczesne synonimy nazwy, poza wymienioną, to Passiflora i Grandilla. Pierwsze rysunki kwiatów Passiflory przywieziono do Europy w początkach XVII w. i uważano je za przykład odkrytego w przyrodzie Krzyża Triumfującego Croce Triomfante. Passiflora osiąga do 10 m wysokości, ma trójklapowe liście, z ich kątów wyrastają wąsy czepne, dzięki którym roślina może się wspinać i opierać o inne drzewa. Ma także duże, wonne kwiaty o średnicy do 5 cm, o ciekawym kształcie i owoce – jadalne jagody wielkości kurzego jaja. Indianie Ameryki Południowej znali roślinę od dawna, jej owoce były dla nich smacznym pożywieniem, a ziele stosowali jako lek przeciwbólowy. Ziele męczennicy wprowadził do lecznictwa w roku 1840 dr Phares z Missisipi. Intensywna popularyzacja przez profesora Gossa z Georgii, uczyniła z tego surowca powszechnie stosowany lek sedatywny. Rodzaj Passiflora liczy ponad 500 gatunków, wśród których Passiflora incarnata L. jest jednym z najczęściej badanych i stosowanych w terapii.

W zielu męczennicy cielistej występuje duża grupa flawonoidów. Są to głównie C-glikozydy apigeniny i luteoliny – witeksyna, izowiteksyna, orientyna i izoorientyna, także ich 2” ß glukozydy – szaftozyd, izoszaftozyd, wicenina-2 i swertyzyna. Inne składniki zespołu to maltol, będący prawdopodobnie artefaktem, oraz glikozyd cyjanogenny – gynokardyna. Występujący w niewielkiej ilości olejek eteryczny o bardzo bogatym składzie (ponad 150 składników), warunkuje specyficzny zapach ziela. Alkaloidy ß-karbolinowe, m.in. harmol, harmina, harman – bywają wykrywane w ilościach śladowych, ale zmiennych, zależnie od pochodzenia i stopnia dojrzałości ziela. W większości partii surowca handlowego nie występują. Komisja E dopuszcza do stosowania surowiec nie zawierający więcej niż 0,01 % alkaloidów.
Ziele męczennicy to lek uspokajający. Pierwsze poważniejsze prace, dotyczące właściwości farmakologicznych, potwierdziły … czytaj więcej »

MELISA LEKARSKA
Melissa officinalis

Melisa jest rośliną, która może osiągać do 1 metra wysokości. Kwitnie od lipca do września i odznacza się charakterystycznym cytrynowym zapachem. Jej nazwa pochodzi od słowa pszczoła, bowiem melisa ma podobne właściwości jak miód i mleczko pszczele – dlatego też soku z melisy używa się do nacierania nowych uli, aby przyciągnąć do nich pszczoły.

Właściwości: Lecznicze właściwości melisy znano już w starożytności; rozpowszechnili ją w basenie Morza Śródziemnego Arabowie, a później na terenie całej Europy – benedyktyni.
Rośliny tej używano także jako przyprawy do potraw. Dzisiaj ceni się jej korzenny smak i cytrynowy aromat stosując ją powszechnie jako dodatek do sałatek, zup i sosów. Melisa dodana do tradycyjnej herbaty od razu nadaje jej leczniczy charakter – działa kojąco i uspokajająco. Takie też są jej właściwości, bowiem olejki lotne zawarte w liściach melisy wykazują korzystne działanie na układ nerwowy. Stąd też melisę stosuje się w leczeniu stanów pobudzenia nerwowego, bezsenności i nerwicy wegetatywnej. Ponieważ roślina ta wykazuje także działanie przeciwzapalne i przeciwbakteryjne na przewód pokarmowy, można jej używać w leczeniu zaburzeń trawiennych, braku łaknienia, nadmiernej fermentacji i wzdęć.

Uspokajająco i usypiająco
Melisa jest lekiem stosowanym od wieków w celu łagodzenia napięcia, drażliwości i niepokoju oraz dla ułatwienia zasypiania. Bezsenność jest powszechnie występującym problemem, powodowanym przez różnego rodzaju problemy zdrowotne i sytuacje związane ze stylem życia. Charakteryzuje się niezdolnością do zasypiania, snem zbyt płytkim, aby mógł dać odpoczynek, niemożnością wystarczająco długiego snu. Istnieje wiele sposobów radzenia sobie z tym problemem – terapia relaksacyjna, zachowanie odpowiedniego rytmu dobowego, stosowanie środków farmakologicznych, np. benzodiazepin. Tego typu leki, według FDA, mogą być jednak stosowane tylko do krótkiej terapii, ze względu na możliwość uzależnienia. Dlatego tak ważne są leki ziołowe OTC, które w wielu przypadkach mogą pomóc w zwalczaniu bezsenności. Takim lekiem jest liść melisy Melissae folium.
Działanie sedatywne surowca wiązano przez długi czas ze składnikami olejku eterycznego. Wskazywały na to … czytaj więcej »

KASZTANOWIEC ZWYCZAJNY
Aesculus hippocastanum

Surowiec: W celach leczniczych zbiera się nasiona, kwiaty oraz korę, czasem także liście.

Substancje lecznicze: Nasiona kasztanowca zawierają escynę ? mieszaninę saponin, flawonoidy, pochodne kumaryny, z których najważniejszymi są eskulina i eskuletyna.
Kwiaty zawierają escynę, flawonoidy, cukry, kwasy polifenolowe i garbniki.
W korze występują głównie związki kumarynowe (eskulina i fraksyna), flawonoidy, garbniki i terpeny.
Zakrzepowe zapalenie żył i obrzęki nóg to bardzo dokuczliwe dolegliwości, których objawy mogą nasilać się szczególnie w czasie letnich upałów. Schorzenia te są bardzo niebezpieczne i nie wolno ich lekceważyć, chociaż ich leczenie wcale nie musi być bardzo skomplikowane.

Działanie: wzmacniające naczynia, przeciwzapalne, przeciw-obrzękowe, zatrzymujące krwawienia.

Związki czynne zawarte w nasionach i kwiatach kasztanowca mają wpływ na naczynia, podobnie jak witamina P, wzmacniają je, poprawiają elastyczność ścian, zapobiegają pękaniu przy niewielkich urazach, zmniejszają przepuszczalność naczyń i zmniejszają obrzęki. Działają przeciwzapalnie, szczególnie w przypadkach stanów zapalnych w żyłach i stanów zapalnych żylaków odbytu. Zapobiegają tworzeniu się zakrzepów wewnątrznaczyniowych, co jest szczególnie ważne w przypadkach nadkrzepliwości krwi oraz po dużych operacjach.
Także w przewodzie pokarmowym wyciągi z kasztanowca działają przeciwzapalnie i regulują rozwój flory bakteryjnej.
Kasztanowiec może być polecany w nieżytach żołądka, w biegunkach, przy braku łaknienia, w stanach skurczowych jelit. Wyciągi z kasztanowca mogą być … czytaj więcej »

JEŻÓWKA PURPUROWA
Echinacea purpurea

Echinacea – po polsku  zwana jeżówką – pochodzi z wielkich obszarów Ameryki Północnej, z rejonu Wielkich Jezior, Gór Skalistych i Apallachów. Jej lecznicze działanie znane było od wieków wielu plemionom zamieszkujących tam Indian.

Przybysze z Europy szybko poznali lecznicze właściwości jeżówki i tak jak Indianie zaczęli ją stosować w leczeniu różnych schorzeń. Na początku ubiegłego wieku – na fali zainteresowania historią i kulturą Indian – jeżówka dotarła do Europy, także do Polski. Obecnie uprawiana jest przede wszystkim dla celów leczniczych, choć także jako roślina ozdobna. Ostatnio używa się jej również do produkcji kosmetyków. Spośród dziewięciu gatunków tej rośliny, w lecznictwie stosowane są trzy: jeżówka wąskolistna (Echinacea angustifolia), jeżówka blada (Echinacea pallida) i najbardziej popularna – ze względu na najlepiej zbadane działanie terapeutyczne:

Do celów leczniczych

stosuje się zarówno jej ziele (herba), jak i korzeń (radix). Ziele zbiera się w drugim i trzecim roku uprawy, w czasie kwitnienia (lipiec, sierpień), przerabia się w stanie świeżym lub suszy się rozdrobnione w temperaturze do 45°C. Korzeń zbiera się jesienią – likwidując plantacje po trzech lub czterech latach uprawy – i po oczyszczeniu, umyciu i pocięciu na drobne kawałki suszy się w temperaturze do 50°C.

Nie tylko olejki
W początkowym okresie badań nad właściwościami terapeutycznymi jeżówki purpurowej, działanie lecznicze przypisywano głównie zawartym w niej olejkom eterycznym. Obecnie uwzględnia się działanie czterech grup związków:
- pochodnych kwasu kawowego – a wśród nich kwasu cychorynowego, który wykazuje najsilniejsze działanie immunostymulujące, działa też … czytaj więcej »

JEMIOŁA POSPOLITA
Viscum album

Surowiec: W celach leczniczych wykorzystuje się ulistnione wierzchołki rośliny razem z kwiatami i owocami.

Substancje lecznicze: Jemioła zawiera flawonoidy, aminy, trójterpeny i kwasy organiczne, wiskotoksyny, związki śluzowe, z soli mineralnych wymienić należy związki potasu i wapnia.
Działanie: obniżające ciśnienie tętnicze krwi, uspokajające serce, pobudzające przemianę materii.

Nadciśnienie jest chorobą, na którą z roku na rok cierpi coraz więcej ludzi. Z tego też powodu lekarze postulują, aby uznać ją za chorobę społeczną. Powodem nadciśnienia są przede wszystkim uwarunkowania genetyczne, szybkie tempo życia, niewłaściwe odżywianie, nadużywanie alkoholu oraz wyczerpująca i stresująca praca. Osoby cierpiące na nadciśnienie mogą czuć się wyjątkowo źle zwłaszcza w okresie przeciągających się letnich upałów; wtedy objawy są nie tylko szczególnie uciążliwe, ale także bardzo niebezpieczne – nadciśnienie bowiem może spowodować … czytaj więcej »