Kora dębu

KORA DĘBU

Quercus cortex

Kora dębu jest najbardziej rozpowszechnionym surowcem leczniczym z dębu. Uzyskiwana jest z młodych pni i gałęzi, głównie z gatunków Quercus robur Linné i Quercus sessilis Ehrhart. Zbierana jest w marcu-kwietniu, przed rozwojem liści, suszy się ją w cieniu, w temperaturze do 35°C. Stosowana jest w leczeniu biegunek, stanów zapalnych skóry, śluzówki jamy ustnej i gardła, również w obrębie narządów płciowych i odbytu. Pomocna jest w przypadkach przetłuszczających się i wypadających włosów. Napar z kory dębowej może być stosowany do płukania ciemnych włosów, dając efekt przyciemniania.

Najważniejszymi składnikami kory dębowej są garbniki – które mają działanie ściągające.

Zgodnie z Farmakopeą Polską, ich zawartość, w przeliczeniu na pirogalol, nie powinna być mniejsza niż 4%, natomiast według DAC czy PDR for Herbal Medicines wartość ta przekracza 10%. Garbniki to związki bezazotowe, o charakterze polifenoli. Tworzą trwałe połączenia z białkami i z innymi makrocząsteczkami. Wyróżnia się garbniki hydrolizujące i niehydrolizujące (skondensowane; skondensowane proantocyjanidyny). Pierwsze wywodzą się od pirogalolu i podzielone są na dwie grupy: galotaniny (połączenia estrowe kwasu galusowego i jego pochodnych) oraz elagotaniny (połączenia estrowe kwasu elagowego). Główne związki kory dębu bezszypułkowego to mono-, di- i polimery, zawierające katechinę, epikatechinę, galokatechinę oraz galusan-3-O-epigalokatechiny i epikatechiny. Z kory dębu szypułkowego również wyizolowano katechinę i epikatechinę, ponadto zidentyfikowano szereg związków: dimery katechiny i galokatechiny (wiązanie 6’,8), dimery leukodelfinidyny i katechiny bądź galokatechiny (wiązanie 6’,8 lub 4,8), jak również glikozydy procyjanidyn, dimery i polimery proantocyjanidyn. Stwierdzono także obecność innych związków polifenolowych, należących do grupy garbników hydrolizujących (katalagina, weskolagina, pedmolagina), które występują zarówno w dębie szypułkowym, jak i bezszypułkowym. Kora dębu zawiera ponadto wolne kwasy fenolowe (elagowy i galusowy), flawonoidy (kwercetyna, kwercytryna) oraz małe ilości związków triterpenowych frydeliny, związki żywicowe i sole mineralne.
Związki polifenolowe (elagotaniny, proantocyjanidyny), których wysoką zawartość stwierdzono w korze dębu, są także obecne w innych jego częściach, jak drewno, liście czy żołędzie.

Na biegunki

Garbniki mają charakter polifenoli, dzięki czemu grupy hydroksylowe mogą wiązać się z grupami aminowymi białek błon biologicznych komórek jelita, skóry czy bakterii. Powstają dość trwałe połączenia, nierozpuszczalne w wodzie, które powodują koagulację białka i wytworzenie na powierzchni, np. błon śluzowych żołądka i jelita, warstwy zdenaturowanego białka. Nabłonek jelita ulega skurczeniu, czyli wywołany jest tzw. efekt ściągający (adstringentia), zahamowane jest wydzielanie płynu żołądkowo- jelitowego oraz utrudnione jest przenikanie wody ze światła jelit. W efekcie występuje stan zaparcia, nawet przy prawidłowej czynności wydzielniczej przewodu pokarmowego. Dzięki temu w przypadku biegunek zapobiec można utracie wody i elektrolitów oraz spowodować zagęszczenie mas kałowych (obstypacja). Ponadto, co bardzo istotne przy zatruciach pokarmowych, garbniki zmniejszają możliwość przenikania toksyn z treści pokarmowej na zewnątrz jelita oraz, dzięki dużej masie cząsteczkowej, są słabo absorbowane z przewodu pokarmowego. Garbniki posiadają więc właściwości przeciwzapalne, antyseptyczne i ściągające, choć proces ich działania na układ pokarmowy jest dużo bardziej skomplikowany,

Na stany zapalne
Kora dębu, dzięki zawartości wielu cennych substancji czynnych, szczególnie garbników, zgodnie z Monografią Komisji E, zalecana jest w leczeniu nieswoistych ostrych biegunek (jako antidiarrhoicum) oraz stanów zapalnych skóry. Wewnętrznie może być stosowana w przypadku zatruć pokarmowych, podostrych i przewlekłych nieżytów żołądka i jelit, duru brzusznego i czerwonki oraz żółtaczki czy nowotworów. Należy przy tym podkreślić, że do użytku wewnętrznego korę dębu najczęściej podaje się wraz z innymi ziołami o działaniu podobnym lub uzupełniającym.
Dzięki właściwościom antyseptycznym – garbniki wykazują aktywność wobec gronkowców (Staphylococcus aureus, Staphylococcus epidermidis, Staphylococcus saprophyticus) – oraz dzięki właściwościom ściągającym
kora dębowa znalazła zastosowanie w zewnętrznym leczeniu stanów zapalnych ust, gardła, okolic narządów płciowych i odbytu. Stosowana jest również w przypadku miejscowych nierozległych oparzeń I i II stopnia, odmrożeń, owrzodzeń żylakowych, żylaków odbytu, egzemy czy małych ran i krwawień.

Stwierdzono także, że dzięki obecności proantocyjanidyn, kora dębu ma działanie przeciwutleniające oraz działanie wirusostatyczne wobec wirusów Herpens, grypy czy polio, przez co ograniczają ich namnażanie.

Odwar
z kory dębu, do stosowania wewnętrznego, zgodnie z monografią Komisji E: dawka dobowa 3 g surowca. Zewnętrznie do przemywań, okładów i roztworów do płukania: 20 g surowca na 1 litr wody. Kora dębu nie jest wskazana do stosowania zewnętrznego w przypadku dużych uszkodzeń skóry oraz w kąpielach całkowitych, jeśli występują sączące, o dużej powierzchni wypryski i uszkodzenia skóry, choroby zakaźne i połączone z gorączką, niewydolność serca w III i IV stadium (NYHA), nadciśnienie w IV stadium (WHO). Ponadto stosowanie wewnętrzne może powodować ograniczenie lub zahamowanie resorpcji alkaloidów i innych zasadowych środków leczniczych.

Preparaty
Kora dębu stosowana jest także jako składnik niektórych mieszanek ziołowych, np. Zioła do płukania gardła, Zioła ułatwiające gojenie ran, Vagosan, Vaginol Kapilosol-Eldex, Naran S, Vagoflos, Diarroten-Fix; jako składnik płynów (Dentosept, Enterosol, Mucosit), aerozoli (Hemostin, Sanofil), jak również w postaci tabletek (Quecor) czy kapsułek. W przemyśle kosmetycznym wyciąg z kory dębu stanowi popularny składnik płynów do higieny intymnej czy szamponów przeznaczonych do pielęgnacji włosów ciemnych.

Comments are closed