Mięta pieprzowa

MIĘTA PIEPRZOWA
Mentha pipperita

Mięta pieprzowa wytwarza gęsto ulistnione naziemne pędy, jedne płożące się, inne wznoszące. Powszechnie używana jest jako roślina lecznicza, przyprawowa oraz przemysłowa. W Stanach Zjednoczonych uprawia się jej specjalnie wyhodowane gatunki, służące później do produkcji gumy do żucia. Mięta w fitoterapii stosowana jest w zaburzeniach trawiennych: przy niedostatecznym wydzielaniu soku żołądkowego i żółci, braku łaknienia i wzdęciach jako lek ułatwiający trawienie i rozkurczający. Wykazuje działanie pobudzające czynności wydzielnicze w przewodzie pokarmowym, powodując zwiększenie ilości soku żołądkowego i żółci. Mięta działa także przeciwskurczowo w obrębie jelit, dróg żółciowych oraz moczowych, jak również miejscowo przeciwbakteryjnie.
Mięta pieprzowa, łac. Mentha piperita
Miętę pieprzową uprawia się na całym świecie z powodu jej walorów smakowych i leczniczych. Ta naturalna krzyżówka mięty zielonej i nawodnej ma czterograniastą łodygę, ostro zakończone, ciemnozielone lub fioletowe, owalne liście i liliowe kwiaty. Liści i łodygi mięt najlepiej zbierać dla potrzeb leczniczych tuż przed okresem letniego kwitnienia. Głównym czynnym składnikiem rośliny jest lotny olejek miętowy, złożony z ponad 40 związków chemicznych. Zawdzięcza on działanie lecznicze zwłaszcza mentolowi (35 ~ 50% olejku), mentonowi (15 ~ 30%) i octanowi mentylu (3 ~ 10%). Leczniczy olejek miętowy otrzymuje się za pomocą parowej destylacji naziemnych części rośliny. W lecznictwie stosowane są: liść mięty pieprzowej – Menthae piperitae folium, ziele mięty pieprzowej – Menthae piperitae herba, olejek miętowy – Menthae piperitae oleum oraz mentol – Mentholum.
Działanie: Mięta bardzo skutecznie leczy zaburzenia trawienia, działając rozluźniająco na mięśniówkę jelit. Odświeża oddech i udrażnia jamę nosową.

Główne korzyści: Olejek miętowy, rozluźniając mięśniówkę przewodu pokarmowego, łagodzi jej skurcze i przeciwdziała wzdęciom. Właściwości przeciwskurczowe mięty są również wykorzystywane do uśmierzenia objawów często spotykanego zespołu nadwrażliwego jelita, czyli bólu brzucha i biegunki, występujących na przemian z zaparciem oraz niestrawnością. Mentol i olejek miętowy wspomagają trawienie, pobudzając wydzielanie soków trawiennych i żółci. Dlatego olejek miętowy jest składnikiem, sprzedawanych bez recepty, środków regulujących kwasowość żołądka. Liczne badania wykazały, że mentol i olejek miętowy ułatwiają rozpuszczanie kamieni żółciowych, mogą być zatem stosowane zamiast zabiegu chirurgicznego. Przed rozpoczęciem tej terapii należy jednak zasięgnąć opinii lekarza. Olejek miętowy umieszczony na języku przywraca też oddechowi przyjemny zapach. Mięta, w postaci herbatki lub olejku, lekko znieczula błonę śluzową żołądka, przeciwdziałając nudnością i objawom choroby lokomocyjnej. Herbatka łagodzi też objawy zapalenia uchyłków jelitowych, między innymi wzdęcia i wiatry.

Dodatkowe korzyści: Wtarty w skórę olejek miętowy uśmierza ból, tłumiąc reakcje nerwów odbierających bodźce bólowe. Wyniki badań dotyczących tradycyjnego stosowania mięty w leczeniu przeziębienia i kaszlu są sprzeczne. Część testów nie wykazała skuteczności mięty. Natomiast w Niemczech uznano, w oparciu o naukowe badania ziół, że roślina ta leczy zapalenie błony śluzowej i jamy nosowej. Wiele osób cierpiących na przeziębienie stwierdziło, że inhalacje ze składnika mięty – mentolu – ułatwiają oddychanie. Herbatka miętowa może również rozluźniać oskrzela zwężone podczas napadu astmy.
Dawkowanie: Zespół nadwrażliwego jelita, nudności i kamica żółciowa: należy stosować olejek miętowy w kapsułkach, który uwalnia się w jelicie cienkim i grubym, czyli tam, gdzie jest najpotrzebniejszy, a nie w żołądku. Powinno się zażywać po 1 ~ 2 kapsułki (zawierające po 0,2 ml olejku) 2 ~ 3 razy dziennie, między posiłkami. Odświeżanie oddechu: trzeba umieścić kilka kropli olejku miętowego na języku.

Wzdęcia i niedyspozycje żołądkowe: aby sporządzić herbatkę, należy zalać szklanką bardzo gorącej wody 1 – 2 łyżeczki suchych liści mięty i pozostawić na 5 ~ 10 min.; przykrycie naczynia zapobiega ucieczce olejków lotnych.

Nieżyt nosa: powinno się pić do 4 filiżanek herbatki miętowej dziennie.

Uśmierzanie bólu: należy dodać kilka kropli olejku miętowego do 45 ml (3 łyżki stołowe) zwykłego oleju jadalnego i wcierać w obolałe miejsca do 4 razy dziennie.
Sposób użycia: Kapsułki należy przyjmować między posiłkami. Można też pić dziennie 3~ 4 filiżanek herbatki miętowej, po posiłkach lub między nimi. Olejek miętowy lub maść mentolową należy stosować nie częściej niż 3 ~ 4 razy dziennie. Nalewkę miętową rozcieńcza się w stosunku 10 ~ 20 kropli na szklankę wody.

Olejku miętowego nie stosuje się równocześnie z lekami homeopatycznymi.
Skutki uboczne: Mięta stosowana nawet przez dłuższy czas w zalecanych dawkach nie powoduje działań niepożądanych. Bardzo rzadko po zażyciu kapsułek olejku miętowego zdarza się wysypka i niestrawność. Olejek stosowany zewnętrznie może wywołać wysypkę alergiczną, zwłaszcza wtedy, gdy jednocześnie rozgrzewa się skórę. Jeśli wystąpią objawy uboczne, należy przestać stosować miętę i jej przetwory.

Rozkurczająco
Liść mięty wykazuje głównie działanie rozkurczające na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, także działanie żółciopędne i wiatropędne. Pomimo że nie ma doniesień o badaniach klinicznych potwierdzających działanie i wskazania, to długoletnie stosowanie i szereg badań in vivo oraz in vitro są w zupełności wystarczające. Wykazano na przykład działanie przeciwbakteryjne, przy stężeniu 0,1-0,2% (m/v) – Salmonella typhimurium, Staphylococcus aureus, Vibrio parahaemolyticus – i działanie przeciwwirusowe, przy stężeniu 4-8 mg/ml – wirus choroby Newcastle, opryszczki zwykłej, krowianki, gorączki Semliki Forest i zachodniego Nilu. W badaniach na szczurach zaobserwowano także działanie przeciwwrzodowe, na myszach zaś działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne i uspokajające.

W zaburzeniach trawienia
Zgodnie z monografią ESCOP, liść mięty wskazany jest w leczeniu objawowym zaburzeń trawienia, takich jak niestrawność, wzdęcia i nieżyt żołądka. Dorosłym i osobom w wieku podeszłym podaje się 3 razy dziennie napar przygotowany z 1,5-3 g surowca w 150 ml wody lub 2-3 ml nalewki (1:5, 45% etanol). Dzieciom można podawać tylko napar przygotowany z ilości surowca, odpowiadającej dawce dziennej, czyli dzieciom od 4 do 10 roku życia 3-5 g, zaś dzieciom od 10 do 16 roku życia 3-6 g. Komisja E zaleca stosować 3-6 g liści mięty pieprzowej lub 5-15 g nalewki w przypadku dolegliwości kurczowych w obrębie żołądka i jelit, jak również pęcherzyka i dróg żółciowych.

Olejek miętowy
Otrzymywany jest przez destylację z parą wodną ziela Mentha piperita L. Hudson. Składa się z mentolu, głównie formy (-)-mentolu (35-55%), z niewielką ilością stereoizomerów, takich jak (+)-neomentol (około 3%) i (+)-isomentol (około 3%) oraz z mentonu (10-35%). Obecne są też liczne inne monoterpeny i małe ilości seskwiterpenów, w tym szczególnie charakterystyczny dla olejku wiridiflorol (około 5%). Należy podkreślić, że zostało zidentyfikowanych ponad 100 składników.
Zgodnie z FP VI olejek miętowy powinien zawierać nie mniej niż 30% i nie więcej niż 55% wolnego mentolu, nie mniej niż 12,5% i nie więcej niż 32% mentonu, nie więcej niż 9% mentofuranu, nie więcej niż 4% pulegonu i nie więcej niż 1% karwonu. Szersze limity zawartości składników olejku określa Ph. Eur. 5.0: limonen 1-5%, cyneol 3,5-14%, menton 14-32%, mentofuran 1-9%, izomenton 1,5-10%, octan metylu 2,8-10%, izopulegol do 0,2%, mentol 30-55%, pulegon do 4% oraz karwon do 1%.
Podobnie jak w przypadku liścia, istotne dla zachowania jakości olejku jest przestrzeganie szczególnych warunków przechowywania: w zamkniętych, wypełnionych pojemnikach, w temperaturze nie wyższej niż 15°C, z dala od światła.

Ułatwia oddychanie
Olejek miętowy zmniejsza dolegliwości związane z zespołem jelita drażliwego, co zostało dowiedzione badaniami klinicznymi, w których podczas leczenia dziennie podawano od 3 do 6 kapsułek dojelitowych, zawierających 0,2 ml olejku miętowego. Badania kliniczne wykazały także działanie spazmolityczne olejku na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, natomiast podczas zastosowania 10% roztworu olejku w etanolu zaobserwowano zmniejszenie napięciowego bólu głowy. Wiele właściwości olejku wynika z obecności mentolu, który działa na receptory zimna w skórze i błonach śluzowych, wywierając uczucie chłodu. Rozpylony w powietrzu, ułatwia oddychanie. Mentol zwiększa wydzielanie żółci oraz hamuje aktywność wątrobowej reduktazy HMGCoA. Wykazano także działanie przeciwbakteryjne olejku. W badaniach in vitro hamował wzrost Staphylococcus aureus, Pseudomonas aeruginosa, Bacillus subtilis, Enterococcus faecalis i Escherichia coli, również Trichophyton equinum, T. rubrum (przy stężeniu 0,4 µg/ml) oraz Aspergillus flavus, A. fumigatus i A. niger, choć nie wpływał na Bacillus cereus, Penicillium cyclopium lub Aspergillus aegyptiacus.

Na wzdęcia, kaszel i przeziębienie
Zgodnie z monografią ESCOP, olejek miętowy wewnętrznie stosowany jest w objawowym leczeniu zaburzeń trawienia, jak wzdęcia (dorośli 1-4 krople olejku do 3 razy dziennie; dzieci: dawka przeliczona na masę ciała), w przypadku zespołu jelita drażliwego (0,2-0,4 ml olejku w kapsułkach dojelitowych).
Zewnętrznie do inhalacji w łagodzeniu kaszlu i przeziębienia (3-4 krople dodane do gorącej wody), objawowym łagodzeniu dolegliwości reumatycznych, napięciowym bólu głowy (10% roztwór do nacierania czoła i skroni), w swędzeniu, pokrzywce i bólu podrażnionej skóry: do nacierania zainfekowanej skóry roztwór lub półstały preparat zawierający równoważną ilość 0,1-1% m/m mentolu jako środek znieczulający lub przeciwświądowy lub zawierający równoważną ilość 1,25-16% m/m mentolu jako środek powodujący łagodny terapeutyczny odczyn zapalny i przeciwbólowy. U dzieci zaleca się do zewnętrznego stosowania w postaci preparatów półstałych (dzieci od 4 do 10 roku życia 2-10%, dzieci od 10 do16 roku życia 5-15%) lub wodnoetanolowych (dzieci od 4 do 10 roku życia 2-4%, dzieci od 10 do16 roku życia 3-6%).
U niemowląt i małych dzieci preparatów z olejkiem miętowym nie należy stosować bezpośrednio w obszarze nosa oraz piersi, ze względu na możliwość wystąpienia skurczy krtani i oskrzeli.

W przypadku nadwrażliwości na mentol lub olejek miętowy, nie należy stosować preparatów z olejkiem.