Miłorząb japoński

MIŁORZĄB JAPOŃSKI
Ginkgo biloba

Jest to występujący w naturalnych warunkach reprezentant klasy Ginkgopsida z podgromady Gymnospermae. Jest długowieczny, dożywa 2000 lat. Przetrwał nawet wybuch jądrowy w Hiroszimie. Nic dziwnego, że w Japonii, w Chinach i w Korei jest symbolem wytrzymałości (odporności) i długiego życia.

Miłorzęby rosły w południowo-wschodnich Chinach (dlatego zwane są „żywą skamieliną”). W XI w. zostały rozpowszechnione na inne tereny Azji Wschodniej. Początkowo uprawiane były przy świątyniach buddyjskich i pałacach. Ze względu na jadalną pestkę (zarodek), pełniły wówczas rolę drzew owocowych. Obecnie miłorząb jest popularnym drzewem ozdobnym.
W I połowie XVIII w. pierwsze okazy miłorzębu zostały sprowadzone do ogrodu botanicznego w Utrechcie, skąd rozpowszechniły się po Europie. Na terenie Polski unikatowe okazy osiągają wiek ponad 100 lat i mają ponad 20 m wysokości. Możemy je spotkać m.in. w zabytkowych parkach i ogrodach Warszawy, Łańcuta, Gdańska-Wrzeszcza, Gdańska-Oliwy (Park Oliwski) i w Ogrodzie Botanicznym Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie.

W fitoterapii
miłorząb japoński stosowany był od dawna – w tradycyjnej chińskiej medycynie. Doniesienia o jego zastosowaniu zostały opublikowane już 2800 lat p.n.Chr. Do leczenia zmian zwyrodnieniowych mózgu używano wówczas nasiona miłorzębu. Gdy w roku 1965 dr Willmar Schwabe III, niemiecki lekarz-farmaceuta, wprowadził ekstrakt z liści miłorzębu japońskiego do praktyki medycznej, rozpoczął się renesans tej rośliny. Szerokie badania nad jego działaniem, prowadzone w latach 1980-97 przez dr. Francisa V. De Feudisa, przyniosły duży zbiór publikacji, co umożliwiło wykorzystywanie ekstraktu z miłorzębu w leczeniu wielu schorzeń.

Substancje czynne
zawarte w liściach Ginkgo biloba są liczne i unikatowe. Najważniejsze to flawonoidy i terpeny. Do flawonoidów należą mono, di- i triglikozydy kwercetyny, kemferolu i izorametyny, jak i pochodne glikozydowe z kwasem kumarynowym. Flawonoidy obejmują również biflawony: amentoflawon i jego pochodne metylowane, monomeryczne pochodne flawanu, takie jak (+)katechina, (-)epikatechina i inne, oligo- i polimeryczne procyjanidyny. Główne terpeny to trilaktony diterpenowe, nazywane glikolidami (A,B, C i J), które różnią się liczbą i położeniem grup hydroksylowych, oraz bilobalid – trilakton seskwiterpenowy. W liściach występują również kwasy organiczne, sitosterole, polisacharydy, cyklitole (alkohol cukrowy), karotenoidy, alkilofenole – kardanole i urusziole, a także kwasy alkilofenolowe – kwas ginkgolowy.

Wyciąg z miłorzębu japońskiego zalecany jest w leczeniu różnych objawów demencji (zasadniczo obejmując demencję degradującą, naczyniową lub mieszaninę obu tych form), niewydolności mózgu, zaburzeń neurosensorycznych, takich jak zawroty głowy, szum w uszach oraz w leczeniu objawowym chorób obwodowego zamykania się tętnic.

Przeciw utlenianiu – dzięki obecności flawonoidów, czyli tzw. wymiataczy wolnych rodników, wyciąg z miłorzębu przeciwdziała wolnym rodnikom hydroksylowym oraz anionom nadtlenkowym, które są główną przyczyną starzenia się skóry, raka oraz wielu innych zmian chorobowych. Właściwości te pozwalają również na hamowanie utleniania frakcji LDL (Low-density lipoproteins). Miłorząb wpływa więc na utrzymanie właściwego poziomu cholesterolu i chroni układ sercowo-naczyniowy. Stwierdzono też, że Ginkgo biloba znacznie redukuje uwalnianie mioglobiny i wywiera duży wpływ na uwalnianie miozyny, co jest niezwykle istotne w terapii ograniczenia stresu, przy operacjach sercowo-naczyniowych.

Przeciw niewydolności krążenia
W przypadku arytmii poniedokrwiennej, ekstrakt z miłorzębu wykazuje działanie anty-arytmiczne i chroni organizm przed utleniającym uszkodzeniem przepływu tętniczego. Działanie to wynika z hamowania wolnych rodników tlenowych, co zapobiega utracie i utlenieniu askorbinianu (witamina C), endogennego przeciwutleniacza mięśnia sercowego. Wykazano również, że dzięki obecności bilobalidu, miłorząb może opóźniać początek aktywacji glikolizy podczas niedotlenienia komórek śródbłonka, a także chronić procesy oddechowe zachodzące w mitochondriach. Wyciąg z Ginkgo biloba poprawia także przepływ krwi Rośliny lecznicze tętniczej, lepkość osocza krwi i zmniejsza hiperfibrynogenemię. Zwiększa również przepływ krwi w naczyniach krwionośnych skóry oraz poprawia ich elastyczność, dzięki czemu znalazł zastosowanie w kosmetyce, jako surowiec do pielęgnacji skóry wrażliwej, z tendencją do pękania naczyń włosowatych.

Przeciw PAF
Ginkgolidy zawarte w liściach miłorzębu to antagony czynnika aktywującego płytki, PAF (platelet activating factor). Najbardziej aktywny jest ginkgolid B, który efektywnie poprawia przepływ krwi i mikrokrążenie. Hamuje również wytwarzanie ponadtlenków aktywowanych przez PAF i cytokiny. Czynnik martwicy nowotworu PAF jest prawdopodobnie związany z patogenezą zwyrodnienia neuronalnego.

Na centralny układ nerwowy
Wyciąg z miłorzębu zmniejsza płynność błony neuronalnej, co związane jest z procesem peroksydacji (tworzenie grup nadtlenkowych) lipidów błony, wywoływanym przez układ kwas askorbinowy/Fe2+. Dzięki temu zachowany jest transport neuroprzekaźnika, dopaminy, odpowiedzialnej za napęd ruchowy, koordynację ruchów oraz napięcie mięśni, co odgrywa ważną rolę w procesach emocjonalnych i uczenia się. Ginkgo biloba sprzyja także odrodzeniu wrażliwości receptorów na działanie serotoniny, tzw. „hormonu szczęścia”, która wpływa na nastrój, sen, potrzeby seksualne, zachowania impulsywne i apetyt.
Inne badania dowodzą, że flawonoidy i terpenoidy chronią przed toksycznym działaniem tlenku azotu (II), NO, neuroprzekaźnika powstającego w komórkach hipokampu. Tlenek azotu (II) jest odpowiedzialny za rozszerzanie naczyń krwionośnych i pełni ważną funkcję w synaptycznej plastyczności. Jest jednak bardzo reaktywny i może prowadzić do wytwarzania bardzo toksycznych wolnych rodników, dlatego nadmiar NO może uszkadzać układ nerwowy. Istotne jest również przeciwdziałanie toksyczności w komórkach hipokampu, wywoływanej przez złogi peptydowych pochodnych ß-amyloidu (Aß25-35, ?ß1-40, Aß1-42), szczególnie Aß42. Powstające tzw. płytki starcze, główna przyczyna choroby Alzheimera, prowadzą m.in. do zwiększenia wrażliwości neuronów na szkodliwe działanie ekscytotoksyn i obniżenie poziomu cukru, nasilenia uszkadzającego działania wolnych rodników tlenowych, indukowania procesów programowanej śmierci komórek (apoptozy) czy też wywoływania skurczy naczyń krwionośnych. Z tych właśnie względów wyciąg z Ginkgo biloba znalazł zastosowanie w leczeniu choroby Alzheimera, szczególnie w początkowym stadium, z objawami demencji od łagodnych do średnich. Najnowsze badania sugerują również, że miłorząb może spowalniać rozwój demencji u osób cierpiących na stwardnienie rozsiane, SM (sclerosis multiplex).
Istotny jest również pozytywny wpływ ekstraktu z Ginkgo biloba na pamięć, czynności psychomotoryczne, zdolności intelektualne, a jego działanie jest porównywalne z dobrze znanymi poznawczymi aktywatorami (pramiracetam, BMY-21502, lisuride).

Afrodyzjak- zaobserwowano również, że wyciąg z liści miłorzębu, poprzez zwiększenie przepływu krwi w genitaliach, znacząco poprawia funkcje seksualne (zaburzenia popędu płciowego, erekcji, orgazmu). Starożytni zielarze chińscy uważali Ginkgo biloba za afrodyzjak. Według dr. Stephena Karcha, specjalisty patologii serca, wynika to ze wzmocnienia produkcji NO, który informuje naczynia krwionośne o relaksie, co jest kluczowym czynnikiem pomagającym osiągnąć erekcję.

W chorobach nerwu wzrokowego
Zaobserwowano znaczący wzrost szybkości późnorozkurczowej w tętnicy gałki ocznej, przy jednoczesnym braku efektów ubocznych, zmian ciśnienia krwi tętniczej, częstości akcji serca czy ciśnienia wewnątrzocznego. Dowodzi to, że miłorząb może być wykorzystywany w leczeniu jaskrowej neuropaztii gałki ocznej i w innych chorobach niedokrwiennych nerwu wzrokowego.

Inne działania
Wyciąg z Ginkgo biloba zapobiega ostrej chorobie górskiej (ból głowy, zawroty głowy, krótki oddech, nudności, wymioty, itp.); uczuciu chłodu, związanego z problemami krążenia (drętwienie kończyn, cierpnięcie, długotrwały ból, obrzęk kończyn). Przeciwdziała także obrzękom, zarówno pochodzenia naczyniowego, jak i cytotoksycznego (np. po radioterapii). Przyjmowanie preparatów z miłorzębu przez osoby z zaburzeniami krzepliwości krwi lub przyjmujące leki zmniejszające agregację płytek (np. aspiryna) powinno przebiegać z zachowaniem szczególnej ostrożności. Istotna jest również niska zawartość szkodliwych kwasów ginkgolowych, które zostały również odkryte w trującym bluszczu (Rhus toxicodendron). Kwas ginkgolowy jest alergenem i może wywoływać alergię kontaktową, szczególnie skórną. Zbadano, że kwas ten występuje głównie w łupinie nasion, a w liściach miłorzębu mogą znajdować się jego śladowe ilości. Istotne jest jednak przestrzeganie niskiego poziomu kwasów ginkgolowych. Zgodnie z wymogami bezpieczeństwa, ich zawartość w preparatach z miłorzębu nie może przekraczać 5ppm. Preparaty miłorzębu są produkowane w postaci nalewek (Tinctura Ginkgo bilobae), wyciągów, drażetek, tabletek. Zazwyczaj standaryzowane są zawartości ginkgolidów (2,8-3,4%), flawonoidów (22-27%) i bilobalidu (2,6-3,2%). Przykładowy preparat Ginkgofol firmy Labofarm spełnia powyższe wymagania.
Ekstrakt z Ginkgo biloba znalazł zastosowanie zarówno w leczeniu wielu schorzeń układu nerwowego i układu krążenia, także w kosmetyce. Ginkgo biloba jest surowcem o ogromnym potencjale na przyszłość.

Comments are closed